Đúng về nguyên tắc và thuyết phục trong thực tiễn

Theo Quyết định 4996/QĐ-UBND từ ngày 08/01/2026, Thành phố chính thức triển khai mức thu giá dịch vụ vệ sinh môi trường mới đối với các hộ gia đình, cá nhân, cơ quan, tổ chức, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trên địa bàn các phường, xã do Công ty URENCO Hà Nội thực hiện duy trì vệ sinh môi trường.

Đối với hộ gia đình, cá nhân tại các phường: Quý I-II năm 2026 là 10.000 đồng/người và sẽ tăng theo lộ trình đến Quý III-IV năm 2027 là 30.000 đồng/người.

Đối với hộ gia đình, cá nhân tại các xã: Quý I–II năm 2026 là 8.000 đồng/người và sẽ tăng theo lộ trình đến quý III-IV năm 2027: 17.000 đồng/người.

Đối với cơ quan, tổ chức, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, khu sản xuất và cụm công nghiệp, áp dụng hình thức thu theo khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh thực tế, với đơn giá 1.175 đồng/kg, thực hiện thông qua cân xác định khối lượng phát sinh. Các mức giá nêu trên Chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng (VAT).

Việc thu giá dịch vụ vệ sinh môi trường được thực hiện đúng đối tượng và hình thức thu theo quy định, bảo đảm công khai, minh bạch, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn ngân sách của Thành phố.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra không chỉ là “tăng bao nhiêu”, mà là tăng giá dịch vụ sẽ mang lại sự thay đổi gì cho môi trường?

Về mặt nguyên lý, việc điều chỉnh giá dịch vụ vệ sinh môi trường theo lộ trình, tiệm cận chi phí thực tế là cần thiết. Trong nhiều năm, chi phí thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải chủ yếu dựa vào ngân sách, trong khi giá dịch vụ thu từ người sử dụng còn thấp, chưa phản ánh đúng chi phí xã hội của chất thải.

Đáng chú ý, chính sách mới đã chuyển mạnh sang nguyên tắc “người phát sinh chất thải phải trả tiền”, đặc biệt với nhóm cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ - thu theo khối lượng rác phát sinh thông qua cân đo. Đây là bước tiến phù hợp với thông lệ quốc tế.

Việc tăng giá đúng về nguyên tắc song cũng cần đủ sức thuyết phục trong thực tiễn để chính sách không chỉ dừng ở điều chỉnh mức thu mà là một giải pháp cải thiện chất lượng dịch vụ.

Tăng giá là giải pháp cải thiện chất lượng môi trường

Ở góc độ xã hội, phản ứng đầu tiên của người dân khi giá dịch vụ tăng là sự so sánh: Chất lượng vệ sinh môi trường có thay đổi so với trước kia không. Thực tế nhiều năm qua cho thấy, tại một số khu dân cư, tình trạng rác tồn đọng, thu gom không đúng giờ, phương tiện thu gom chưa đảm bảo, phát tán mùi và nước rỉ rác vẫn tồn tại, công nghệ xử lý rác vẫn chủ yếu là chôn lấp, rác chưa được phân loại đúng cách.

Một điểm tập kết rác bị quá tải, rác, nước rỉ rác vương vãi xuống đường gây mất mỹ quan đô thị. Ảnh minh họa

Trong bối cảnh đó, việc tăng giá dịch vụ nếu không đi kèm các cam kết và cải thiện rõ ràng về chất lượng sẽ dễ bị nhìn nhận như một biện pháp “tăng thu” hơn là một giải pháp môi trường. Khi người dân buộc phải trả cao hơn, họ có quyền đòi hỏi dịch vụ chuyên nghiệp hơn, sạch hơn và văn minh hơn.

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ: tăng giá dịch vụ vệ sinh môi trường cần được gắn chặt với các chỉ số chất lượng cụ thể. Ví dụ: tần suất thu gom, tỷ lệ cơ giới hóa, mức độ khép kín của phương tiện, tỷ lệ rác được xử lý bằng công nghệ giảm chôn lấp, hay điều kiện làm việc của công nhân vệ sinh môi trường.

Các tiêu chí đánh giá minh bạch sẽ giúp các đơn vị quản lý, cũng như người dân cùng tham gia giám sát và đồng thuận. Khi đó, chính sách vừa đúng về định hướng và nhận được sự ủng hộ của xã hội, cộng đồng - yếu tố then chốt để triển khai bền vững.

Xét cho cùng, tăng giá dịch vụ vệ sinh môi trường không phải mục tiêu cuối cùng. Đích đến của chính sách phải là đô thị sạch hơn, quản lý chất thải hiệu quả hơn và hành vi xã hội thân thiện với môi trường hơn. Nếu giá dịch vụ tăng nhưng chất lượng vẫn “dậm chân tại chỗ”, chính sách sẽ khó tránh khỏi những phản ứng trái chiều. Ngược lại, nếu tăng giá đi liền với tăng chất lượng, tăng minh bạch và tăng trách nhiệm, sẽ tạo điều kiện thuận lợi để Hà Nội tiến gần hơn tới mô hình quản lý chất thải hiện đại, bền vững.