Nhìn vào cách chính quyền địa phương xã Nam Cam Ranh “gỡ nút thắt” này, chúng ta thấy rõ bài học ô nhiễm không tự nhiên sinh ra, và để chấm dứt nó, không thể chỉ dừng lại ở việc nhặt rác, mà phải “chặn” từ tư duy xả thải.

Đoàn viên xã Nam Cam Ranh tham gia dọn dẹp những “điểm đen” bức tử môi trường sống.

Nhiều tháng qua, dọc theo các bãi đất trống ven đầm, ven biển và vùng giáp ranh giữa các thôn tại xã Nam Cam Ranh, một thứ mùi đặc quánh, hôi thối do xác thủy sản phân hủy liên tục tra tấn bầu không khí. Lợi dụng bóng đêm và địa hình vắng vẻ, các đối tượng sử dụng xe tải, xe đông lạnh biến những khu đất trống thành “nghĩa địa” chứa sò, ốc chết.

Dưới cái nắng gay gắt đặc trưng của miền Trung, tốc độ phân hủy của chất thải hữu cơ diễn ra nhanh đến chóng mặt. Không chỉ dừng lại ở ô nhiễm không khí, thứ “hóa chất độc hại” từ tự nhiên rỉ từ ra các bao tải xác thủy sản đang âm thầm ngấm sâu vào lòng đất, chảy ra kênh mương.

Và hệ lụy nhãn tiền là nguồn sinh kế của hàng trăm hộ dân phụ thuộc vào nghề nuôi trồng thủy sản tại đây đang bị đe dọa trực tiếp bởi chính nguồn nước ô nhiễm này. Đáng báo động hơn, đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất về sức khỏe lại là người già và trẻ nhỏ. Đây là một nghịch lý nhức nhối, chất thải của ngành kinh tế này lại đang bóp nghẹt cơ hội phát triển của chính ngành kinh tế đó và quyền được sống trong môi trường trong lành của người dân.

Trước thực trạng này, Đảng ủy và UBND xã Nam Cam Ranh đã xác định, nếu chỉ chạy theo dọn dẹp hậu quả, chính quyền sẽ mãi theo sau vi phạm môi trường. Một chiến dịch đồng bộ, quyết liệt mang tính toàn diện đã được vạch ra dưới sự chỉ đạo sát sao của Phó Chủ tịch UBND xã Nam Cam Ranh Nguyễn Bình Nam.

Cụ thể, lực lượng Công an xã, phối hợp cùng Ban Chỉ huy Quân sự và dân quân tự vệ thiết lập các chốt chặn, tổ chức tuần tra, mật phục xuyên đêm vào khung giờ “vàng” từ 22 giờ đêm đến 6 giờ sáng hôm sau. Đây là thời điểm các đối tượng thường chọn để ra tay.

Đồng thời “số hóa” công tác quản lý bằng việc lắp đặt hệ thống camera an ninh giám sát tại các trục đường huyết mạch như Quốc lộ 1, đường liên thôn và các bãi trống ven biển. Hệ thống này đóng vai trò như những “mắt thần” không ngủ, cung cấp bằng chứng xác thực để tiến hành “phạt nguội”, tước đi cơ hội chối tội của các tài xế ma lanh.

Căn cơ hơn cả là chính quyền “kích hoạt” sức mạnh cộng đồng thông qua các nhóm Zalo an ninh, loa truyền thanh và họp thôn, mỗi người dân trở thành một “trinh sát”. Điển hình là vụ việc sáng ngày 18/5/2026, từ tin báo của quần chúng và công tác tuần tra, tổ công tác Công an xã do Thượng tá Nguyễn Tấn Vy chỉ huy đã bắt quả tang xe tải đông lạnh biển kiểm soát 69C-054.xx do tài xế Nguyễn Minh G. (trú tỉnh Cà Mau) đang đổ trộm hàng tấn sò, ốc chết xuống ven đường liên thôn Hòn Quy.

Biện pháp xử lý là buộc đối tượng hốt ngược chất thải lên xe, dọn sạch hiện trường và công khai tên trên hệ thống loa phát thanh toàn xã. Xử lý nghiêm một vụ, cảnh tỉnh cả một vùng.

Phế phẩm thủy sản không thể tránh khỏi trong quá trình nuôi trồng và sơ chế và đây là bài học về tính bền vững không chỉ cho Nam Cam Ranh mà còn cho các địa phương ven biển.

Đến nay, tình trạng đổ trộm xác thủy sản tại Nam Cam Ranh đã giảm rõ rệt, trả lại môi trường sống trong lành cho người dân. Tuy nhiên, nhìn nhận một cách thấu đáo dưới góc độ chuyên ngành môi trường, đây mới chỉ là phần ngọn của một bài toán lớn hơn là quản lý chất thải hữu cơ trong chuỗi kinh tế thủy sản.

Sò, ốc chết là phế phẩm không thể tránh khỏi trong quá trình nuôi trồng và sơ chế. Khi các cơ sở kinh doanh chưa có hoặc chưa chịu chi trả cho một phương án thu gom, xử lý chất thải đúng quy định, áp lực xả thải ra môi trường sẽ luôn chực chờ bùng phát. Việc xã Nam Cam Ranh tổ chức cho các hộ kinh doanh ký cam kết và ràng buộc trách nhiệm pháp lý là bước đi đúng đắn, đánh trúng vào nguồn phát thải.

“Chúng tôi xác định bảo vệ môi trường là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục duy trì tuần tra, bổ sung camera an ninh và đặc biệt là phối hợp chặt chẽ với các xã giáp ranh để ngăn chặn từ sớm” - Phó Chủ tịch UBND xã Nam Cam Ranh Nguyễn Bình Nam nhấn mạnh.

Từ mô hình bảo vệ môi trường của Nam Cam Ranh cho thấy, ô nhiễm môi trường cấp bách đến đâu cũng có thể giải quyết nếu chính quyền quyết liệt, biết dựa vào công nghệ và lòng dân. Tuy nhiên, để môi trường “xanh - sạch - đẹp” mang tính bền vững, các cơ quan quản lý tầm vĩ mô cần có những quy chuẩn nghiêm ngặt hơn về quy trình xử lý phế phẩm thủy sản. Để làm sao các phế phẩm này không còn “quả bom nổ chậm” đe dọa môi trường sống của người dân, mà trở thành tài nguyên để sản xuất phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi...

Xuân Mùi