Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. HCM, tại khu vực TP. HCM (trước sáp nhập) có hơn 200 dòng kênh với gần 700 km đường thủy bị lục bình và cỏ dại phát triển, cản trở dòng chảy. Đáng chú ý, có tới 66/181 tuyến sông, kênh, rạch bị nhiễm lục bình nghiêm trọng, làm gia tăng ô nhiễm và nguy cơ tắc nghẽn dòng chảy – tình trạng đã kéo dài suốt nhiều năm qua. Lục bình thường bắt đầu phát sinh từ đầu mùa mưa (cuối tháng 3), phát triển mạnh từ tháng 6 và theo dòng chảy từ kênh, rạch nội đô ra sông Sài Gòn, tiếp tục trôi qua sông Soài Rạp, sông Nhà Bè và cuối cùng dạt ra biển.

Trong khi đó, tại khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu (trước sáp nhập), mỗi năm thường xuất hiện hai mùa lục bình trôi dạt vào bãi biển Vũng Tàu, tập trung chủ yếu tại Bãi Trước. Trong đó, giai đoạn từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 7, lục bình chủ yếu có nguồn gốc từ sông Sài Gòn, sông Vàm Cỏ; còn từ cuối tháng 8 đến cuối tháng 10, lục bình lại đến từ hệ thống sông Tiền, sông Hậu. Tại Bình Dương (trước sáp nhập), lục bình phát sinh nhiều ở hạ lưu sông Sài Gòn, đặc biệt vào đầu mùa mưa và cuối năm. Do ảnh hưởng của thủy triều và hướng gió, lục bình thường phân tán rộng, gây khó khăn cho công tác trục vớt tập trung.

TP. HCM sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp xử lý lục bình và rác thải trôi từ các tuyến sông, kênh trong đó chú trọng việc nghiên cứu lắp đặt các thiết bị, hệ thống ngăn, thu gom rác và lục bình tại đầu nguồn.

Bên cạnh lục bình, rác thải nhựa được xác định là nguồn gây ô nhiễm nghiêm trọng. Tại các hệ thống kênh, rạch nhánh, rác thải sinh hoạt như túi ni lông, hộp xốp, đồ nhựa chiếm khoảng 85% tổng lượng rác. Phần lớn lượng rác này theo dòng nước trôi ra các sông lớn và tiếp tục dạt ra biển. Trước thực trạng trên, UBND TP. HCM yêu cầu các sở, ngành, địa phương giải pháp phối hợp xử lý lục bình và rác đại dương trôi dạt vào các bãi biển.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng được nhấn mạnh triển khai là việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền. Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Đài Phát thanh và Truyền hình TP. HCM và các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện lồng ghép xây dựng chuyên trang, chuyên mục tuyên truyền trên sóng truyền thanh, truyền hình để nâng cao ý thức, hành vi, trách nhiệm về bảo vệ môi trường, không vứt rác thải ngoài đường, nơi công cộng, xuống sông, kênh, mương, cống rãnh và xả rác thải, ngư cụ hư hỏng xuống biển.

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố chỉ đạo các tổ chức thành viên đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân tích cực giữ gìn vệ sinh môi trường tại gia đình và khu dân cư, không xả rác thải gây mất vệ sinh công cộng, ô nhiễm môi trường, nhất là tại khu dân cư, nơi công cộng, đường phố, kênh mương, cống rãnh, ao, hồ, sông, bờ biển; tích cực tham gia các đợt tổng vệ sinh công cộng, làm sạch đường phố, khu dân cư.

UBND các phường, xã, đặc khu tăng cường công tác tuyên truyền quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường; tuyên truyền nâng cao ý thức người dân về thu gom rác thải, không vứt rác bừa bãi, xuống sông, kênh, mương thông qua hệ thống truyền thanh, các nền tảng mạng xã hội phổ biến, pano, áp phích, sinh hoạt cộng đồng,… để người dân biết, nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi về xả thải rác thải ra môi trường sông, kênh, mương

Đối với giải pháp về thu gom, xử lý hàng năm, đối với lục bình và rác thải trên sông, kênh, rạch, UBND thành phố giao Sở Xây dựng chỉ đạo các đơn vị liên quan thu gom lục bình, rong, cỏ, rác thải trên các sông, kênh, mương theo kế hoạch ban hành (mở rộng cho phạm vi các xã, phường khu vực Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu cũ), nhất là vào thời điểm lục bình bắt đầu phát triển để hạn chế trôi về hạ lưu, ra biển;

Xây dựng kế hoạch để chỉ đạo các xã, phường, đơn vị liên quan thực hiện đồng loạt, đồng thời chủ động phối hợp các tỉnh giáp ranh để đồng bộ cùng ra quân thu gom lục bình, rong, cỏ, rác thải trên các sông, kênh, mương đầu nguồn, hạn chế trôi dạt về hạ nguồn...

Ủy ban nhân dân các xã, phường rà soát và duy trì thực hiện vệ sinh môi trường, nạo vét, dọn quang, vớt rác thải, lục bình và khai thông dòng chảy các tuyến kênh, mương trên địa bàn; nghiên cứu các giải pháp ngăn chặn lục bình, rác thải tại các cửa kênh, mương để thu gom tập trung;

Các Sở, ban, ngành, địa phương cùng với sự vào cuộc của người dân sẽ thúc đẩu công tác thu gom, xử lý lục bình, rác thải trên các tuyến sông đạt hiệu quả và chất lượng

Đối với các loại rác thải trôi dạt vào bãi biển (lục bình, rác thải nhựa, rác ngư cụ), UBND thành phố giao Sở Khoa học và Công nghệ xem xét phối hợp với Phân hiệu Trường Đại học Thủy lợi tại Bình Dương sớm thực hiện giải pháp thí điểm lắp đặt hệ thống phao ngăn và thu gom rác, lục bình ngoài biển thuộc khu vực Bãi Trước, Vũng Tàu, không cho rác thải, lục bình trôi dạt vào bờ biển, gây mất vệ sinh, ảnh hưởng đến các hoạt động du lịch. Trường hợp giải pháp khả thi, hiệu quả thì nghiên cứu đề xuất UBND thành phố chỉ đạo nhân rộng ở các bãi tắm du lịch của thành phố có rác thải, lục bình trôi dạt vào hàng năm.

Sở Nông nghiệp và Môi trường quản lý chặt chẽ các tàu cá, các hộ nuôi thủy sản ven biển và yêu cầu thực hiện thu gom rác thải phát sinh trong quá trình hoạt động trên tàu; nghiêm cấm hành vi xả rác thải, ngư cụ hư hỏng xuống biển; đồng thời chỉ đạo các Ban quản lý các cảng cá bố trí khu vực, thùng chứa rác phù hợp để tiếp nhận rác thải từ tàu cá; tổ chức tiếp nhận, ghi nhận khối lượng rác thải do tàu cá bàn giao khi tàu cập cảng và phối hợp với đơn vị có chức năng để thu gom, vận chuyển, xử lý theo quy định;

UBND phường Vũng Tàu, Tam Thắng, Rạch Dừa chủ động xây dựng kế hoạch hàng năm tiếp tục thực hiện đấu thầu/đặt hàng lựa chọn đơn vị cung ứng dịch vụ thu gom rác thải, lục bình trôi dạt vào bờ biển hàng năm theo quy định.

Bên cạnh đó, thành phố chủ động triển khai giải pháp về quản lý, phòng ngừa, giảm thiểu rác thải. Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu đặt hàng để Sở Khoa học và Công nghệ và các cơ quan liên quan xem xét, nghiên cứu, lựa chọn đơnvị có năng lực thực hiện Đề tài nghiên cứu có chất lượng, sử dụng giải pháp hạn chế sự sinh trưởng lục bình để áp dụng trong thực tế, nhằm giảm thiểu lục bình phát sinh tại nguồn.

Sở Xây dựng chủ trì nghiên cứu lắp đặt hệ thống ngăn lục bình, rác thải tại đầu nguồn các sông, kênh, rạch và trước các công trình cầu, cống để tổ chức thu gom, xử lý, hạn chế trôi dạt về hạ nguồn UBND các phường, xã, đặc khu tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi xả rác thải ra môi trường sông, kênh, mương, ven biển không đúng quy định.

Cùng với các giải pháp trong Công văn số 1359/UBND-ĐT, nhiều hoạt động thu gom rác thải trên sông, kênh, rạch cũng sẽ được tổ chức thường xuyên. Trong đó, các lực lượng chức năng phối hợp với công nhân môi trường và các tình nguyện viên sử dụng thuyền, lưới và các phương tiện chuyên dụng để vớt rác, lục bình trôi nổi trên mặt nước, góp phần làm sạch dòng kênh và hạn chế tình trạng tắc nghẽn dòng chảy.

Tuy nhiên, để bảo vệ môi trường sông, kênh, rạch một cách bền vững, không chỉ cần sự nỗ lực của chính quyền mà còn cần sự chung tay của toàn thể cộng đồng. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức, không xả rác xuống sông, kênh, tham gia các hoạt động thu gom rác và làm sạch môi trường; đồng thời tuyên truyền cho người thân và bạn bè cùng thực hiện.

Bảo vệ sông, kênh, rạch chính là bảo vệ môi trường sống của chính chúng ta. Khi mỗi người đều có trách nhiệm với môi trường sống quanh mình, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ ngày càng xanh - sạch - đẹp, trở thành nơi đáng sống cho hiện tại và các thế hệ mai sau.