Hội thảo “Công nghiệp môi trường và Kinh tế tuần hoàn – Từ giải pháp đến giá trị” đã khẳng định một thông điệp mạnh mẽ: Công nghiệp môi trường chính là nền tảng kỹ thuật và là động lực vận hành của mô hình kinh tế tuần hoàn. Ảnh: Một số gian hàng tham gia trưng bày sản phẩm tại hội thảo.

Để kết nối nguồn lực công nghệ và định hình lộ trình phát triển, cũng như tháo gỡ các nút thắt thể chế, ngày 16/10/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp (Bộ Công Thương) đã phối hợp với Hiệp hội Công nghiệp môi trường Việt Nam (VEIA) tổ chức Hội thảo khoa học: “Công nghiệp môi trường và Kinh tế tuần hoàn – Từ giải pháp đến giá trị”.

Sự kiện là diễn đàn chuyên môn quan trọng tập hợp các nhà quản lý, giới khoa học cùng cộng đồng doanh nghiệp nhằm đưa ra tầm nhìn chiến lược và giải pháp thực tiễn cho giai đoạn phát triển mới.

Chuyển từ “xử lý ô nhiễm” sang “tái tạo giá trị”

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Công nghiệp môi trường Việt Nam (VEIA) Nguyễn Phú Cường khẳng định, chuyển đổi xanh và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên đã trở thành yêu cầu sống còn. Đối với các doanh nghiệp sản xuất, công tác bảo vệ môi trường không còn dừng lại ở việc tuân thủ pháp luật một cách thụ động, mà đã trở thành công cụ cốt lõi để gia tăng năng lực cạnh tranh, tối ưu hóa chi phí vận hành và là “tấm vé vào cửa” để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Nguyễn Phú Cường, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Công nghiệp môi trường Việt Nam (VEIA) phát biểu khai mạc hội thảo

“Tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải, tái chế và tái sử dụng chất thải không chỉ là giải pháp giảm nhẹ tác động môi trường, mà chính là động lực tạo ra giá trị kinh tế thiết thực và giá trị gia tăng mới cho doanh nghiệp” - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VEIA Nguyễn Phú Cường chia sẽ.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy các doanh nghiệp sản xuất hiện đang đối mặt với “rào cản kép”. Đó là, thiếu hụt công nghệ tái chế hiện đại và hạn chế về nguồn lực tài chính xanh. Việc thiếu các giải pháp môi trường mang tính tích hợp, đo lường được hiệu quả kinh tế khiến nhiều đơn vị còn lúng túng trong lộ trình chuyển đổi.

Tại hội thảo, PGS. TS. Nguyễn Công Thành (Đại diện VEIA / Chủ nhiệm Nhiệm vụ KH&CN, Bộ Công Thương) đã trình bày báo cáo nghiên cứu chuyên sâu, đưa ra 5 mô hình phát triển trọng tâm cùng lộ trình 3 giai đoạn giúp ngành Công nghiệp môi trường Việt Nam bứt phá.

Mô hình đầu tiên mà PGS. TS. Nguyễn Công Thành đề cập tại hội thảo là mô hình “Tuần hoàn vật liệu”. Mô hình này hướng đến việc chuyển hóa chất thải thành nguyên liệu thứ cấp. Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh ưu tiên mô hình tái chế khép kín, điển hình là công nghệ tái chế chai nhựa PET từ chai ra chai nhằm duy trì tối đa chất lượng vật liệu, tránh hiện tượng tái chế giảm cấp.

PGS. TS. Nguyễn Công Thành trình bày báo cáo nghiên cứu chuyên sâu, đưa ra 5 mô hình phát triển trọng tâm cùng lộ trình 3 giai đoạn giúp ngành Công nghiệp môi trường Việt Nam bứt phá

Tiếp theo là mô hình “Tuần hoàn năng lượng”. Cụ thể, tận dụng tối đa giá trị nhiệt từ chất thải thông qua việc phát triển các dự án điện rác tiên tiến và ứng dụng nhiên liệu từ rác thải trong ngành sản xuất xi măng và năng lượng.

Đáng chú ý, PGS. TS. Nguyễn Công Thành đặc biệt nhấn mạnh đến mô hình “Cộng sinh công nghiệp”. Chuyển đổi các khu công nghiệp truyền thống sang Khu công nghiệp sinh thái; tạo mạng lưới liên kết giữa các nhà máy để trao đổi phụ phẩm, tuần hoàn nước thải, tận dụng nhiệt dư và dùng chung hạ tầng kỹ thuật.

Mô hình “Dịch vụ tuần hoàn”, phát triển hệ thống logistics ngược, các dịch vụ tư vấn – định giá ESG, đo đạc – báo cáo – thẩm tra carbon.

Mô hình thứ 5 mà PGS. TS. Nguyễn Công Thành đề cập là mô hình “Số hóa kinh tế tuần hoàn”. Theo đó, số hóa cơ sở dữ liệu dòng vật liệu, áp dụng công nghệ IoT và Blockchain nhằm minh bạch hóa nguồn gốc chất thải và tối ưu hóa chuỗi cung ứng tái chế.

Theo đề xuất của nhóm nghiên cứu, lộ trình chuyển đổi kinh tế tuần hoàn trong ngành công nghiệp môi trường từ nay đến năm 2045 sẽ đi qua 3 mốc chiến lược. Cụ thể, giao đoạn đầu (từ năm 2025 – 2030) là giai đoạn xây dựng nền tảng và thiết lập mô hình thí điểm. Cụ thể, tập trung hoàn thiện cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR); ban hành bộ tiêu chuẩn kỹ thuật cho nguyên liệu thứ cấp; Công nghệ và Thị trường (Ưu tiên các mô hình tái chế khép kín, nhiên liệu từ rác thải và Logistics ngược; thí điểm vận hành thị trường carbon.

Giai đoạn thứ 2 là mở rộng quy mô và tích hợp tổng thể (năm 2030 – 2035). Cụ thể, chính thức vận hành toàn diện thương mại hóa tín chỉ carbon (năm 2029); Tăng tốc chuyển đổi các Khu công nghiệp sinh thái; hoàn thành số hóa 100% dữ liệu dòng vật liệu tái chế trên toàn quốc.

Và giai đọan cuối cùng (năm 2035 – 2045), hình thành đồng bộ Hệ sinh thái công nghiệp tuần hoàn. Đưa Công nghiệp môi trường trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đủ năng lực xuất khẩu các dịch vụ và công nghệ xanh ra thị trường quốc tế.

Giải quyết “điểm nghẽn” tài chính xanh

Tại hội thảo, một trong những nội dung nhận được sự quan tâm lớn từ các đại biểu là bài tham luận nhìn nhận trực diện vào thực trạng của Trưởng phòng Công nghiệp môi trường, Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp (Bộ Công Thương) Phạm Sinh Thành.

Trưởng phòng Công nghiệp môi trường, Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp (Bộ Công Thương) Phạm Sinh Thành đề cập đến nhiều vướn mắc trong hệ thống chính sách về Công nghiệp môi trường cần tháo gỡ

Theo ông Phạm Sinh Thành, hệ thống chính sách về Công nghiệp môi trường tại Việt Nam hiện chưa đồng bộ, khung pháp lý vẫn còn những “khoảng trống” lớn, như: Chưa ban hành Mã HS đối với hàng hóa môi trường và chỉ tiêu thống kê ngành Công nghiệp môi trường trong hệ thống thống kê quốc gia; Thiếu hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật áp dụng cho việc sản xuất, lưu thông nguyên liệu thứ cấp; Phạm vi các “dịch vụ công nghiệp môi trường” chưa được cụ thể hóa, khiến việc thụ hưởng chính sách ưu đãi đầu tư, thuế, đất đai của doanh nghiệp gặp nhiều vướng mắc.

Đồng quan điểm, đại diện tổ chức kiểm định TÜV NORD Group (Cộng hòa Liên bang Đức) đã phân tích các rào cản thực tế của doanh nghiệp khi tiếp cận vốn xanh và thị trường carbon. Cụ thể, dự án xanh chủ yếu dựa vào dòng tiền tương lai nên rất khó thế chấp ngân hàng; chi phí và thời gian thẩm định dự án carbon MRV quá lớn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ; dữ liệu phát thải còn phân tán.

Theo đó, để gỡ khó cho ngành, Bộ Công Thương cần có giải pháp thể chế đột phá, phối hợp với các bộ, ngành liên quan đề xuất các định hướng lớn, như: Sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ Môi trường - Cụ thể hóa định danh, phạm vi sản phẩm và dịch vụ Công nghiệp môi trường. Đồng bộ hóa khung tiêu chuẩn - Ban hành danh mục công nghệ, thiết bị và tiêu chuẩn nguyên liệu tái chế sát với thực tiễn. Xây dựng chính sách ưu đãi vượt trội - Tập trung vào ưu đãi thuế, hỗ trợ R&D, đào tạo nhân lực và thúc đẩy mô hình hợp tác công - tư (PPP).

Đặc biệt, việc ban hành Quyết định 46/2026/QĐ-TTg (có hiệu lực từ ngày 01/11/2026) hướng dẫn chi tiết việc xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG được kỳ vọng sẽ mở ra “luồng xanh” cho nguồn vốn tín dụng và đầu tư tư nhân chảy mạnh vào ngành Công nghiệp môi trường…

Hiệp hội Công nghiệp Môi trường Việt Nam (VEIA) và Tập đoàn KUNHWA E&C (Hàn Quốc) ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác đã sẽ mở ra kỳ vọng cho các các dự án kinh tế tuần hoàn quy mô lớn tại Việt Nam

Không chỉ dừng lại ở các thảo luận chính sách, hội thảo còn ghi nhận bước tiến thực chất trong hợp tác quốc tế thông qua Lễ ký kết Biên bản ghi nhớ (MOU) giữa Hiệp hội Công nghiệp Môi trường Việt Nam (VEIA) và Tập đoàn KUNHWA E&C (Hàn Quốc). Thỏa thuận hợp tác này kỳ vọng sẽ mở ra các chương trình chuyển giao công nghệ môi trường tiên tiến, thu hút nguồn tài chính quốc tế và nâng cao năng lực triển khai các dự án kinh tế tuần hoàn quy mô lớn tại Việt Nam trong giai đoạn tới.

Thanh Hải