Lâm Đồng đưa Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông đến gần hơn với cộng đồng

Cộng đồng là chủ thể trong bảo tồn di sản

Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông là không gian hội tụ nhiều giá trị đặc sắc về địa chất, địa mạo, cảnh quan thiên nhiên, đa dạng sinh học và văn hóa bản địa. Những giá trị này không chỉ có ý nghĩa về khoa học, giáo dục mà còn là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch, kinh tế xanh và nâng cao đời sống người dân.

Các chuyên gia khảo sát để lập hồ sơ công nhận di tích một hang động thuộc Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông

Sau khi được UNESCO ghi danh, yêu cầu đặt ra đối với các địa phương không dừng lại ở việc bảo vệ những điểm di sản mà còn phải xây dựng cơ chế để cộng đồng hiểu, tham gia và cùng hưởng lợi từ quá trình bảo tồn. Bởi người dân chính là lực lượng sinh sống trực tiếp trong không gian di sản, có vai trò quan trọng trong việc gìn giữ cảnh quan, bảo vệ môi trường và duy trì những giá trị văn hóa truyền thống.

Trên cơ sở đó, tỉnh Lâm Đồng đang chú trọng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, nâng cao nhận thức cộng đồng, từng bước chuyển hóa trách nhiệm bảo tồn di sản thành hành động cụ thể trong đời sống.

Tại khu vực Buôn Choáh, xã Nam Đà, vùng lõi của Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật về quản lý đất đai, bảo vệ cảnh quan và di sản đã mang lại những chuyển biến tích cực.

Một trong những minh chứng là ngày 4/10, sau thời gian được chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng tuyên truyền, giải thích, một hộ dân có hành vi vi phạm về đất đai tại Tiểu khu 1260 đã tự nguyện tháo dỡ công trình, di dời tài sản và khôi phục hiện trạng mặt bằng.

Từ việc chưa nhận thức đầy đủ các quy định liên quan đến quản lý, sử dụng đất đai, hộ dân đã hiểu rõ trách nhiệm của mình và chủ động khắc phục hậu quả. Kết quả này cho thấy hiệu quả của phương thức tuyên truyền, vận động gắn với đối thoại, giải thích và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng.

Thực tế tại Nam Đà cho thấy, bảo tồn di sản địa chất không thể chỉ dựa vào các biện pháp quản lý hành chính mà cần có sự đồng thuận và tham gia tự giác của người dân. Khi cộng đồng hiểu được giá trị của di sản, nhận thức rõ những tác động từ hoạt động sản xuất, xây dựng và khai thác tài nguyên, việc bảo vệ cảnh quan, môi trường tự nhiên sẽ trở thành trách nhiệm chung.

Đây cũng là nền tảng để hạn chế những tác động tiêu cực đến không gian di sản, bảo đảm hài hòa giữa hoạt động phát triển kinh tế với yêu cầu bảo tồn thiên nhiên.

Phát huy giá trị văn hóa, mở hướng sinh kế xanh

Bên cạnh công tác bảo vệ các điểm di sản, Lâm Đồng đang hướng đến việc gắn bảo tồn với phát triển du lịch cộng đồng, tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia vào chuỗi giá trị kinh tế từ tài nguyên văn hóa và thiên nhiên.

Tại buôn Buôr, xã Cư Jút, tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng được đánh giá khá rõ nét nhờ những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Êđê. Đây là địa điểm có nhiều lợi thế để hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm, trong đó nổi bật là nhà dài truyền thống, không gian văn hóa cồng chiêng, lễ hội, nghề dệt thổ cẩm và đan lát thủ công.

Những giá trị văn hóa này không chỉ là tài sản tinh thần của cộng đồng mà còn có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế nếu được khai thác hợp lý, có trách nhiệm và gắn với yêu cầu bảo tồn lâu dài.

Tại hội nghị triển khai mô hình du lịch cộng đồng do UBND xã Cư Jút tổ chức mới đây, các nghệ nhân, đội cồng chiêng, đội văn nghệ và những hộ dân làm nghề truyền thống đã tích cực tham gia đóng góp ý kiến, đề xuất các giải pháp phát triển du lịch tại địa phương.

Nhiều ý kiến mong muốn được hỗ trợ bảo tồn nghề truyền thống, phát triển mô hình homestay, xây dựng các sản phẩm trải nghiệm văn hóa và nâng cao kỹ năng phục vụ khách du lịch. Đây là những đề xuất thiết thực, thể hiện mong muốn của người dân trong việc chủ động tham gia hoạt động du lịch, biến những giá trị văn hóa sẵn có thành nguồn thu nhập ổn định.

Theo định hướng này, người dân không chỉ đóng vai trò bảo vệ, giới thiệu di sản mà còn có thể trực tiếp cung cấp các dịch vụ lưu trú, ẩm thực, hướng dẫn trải nghiệm văn hóa và giới thiệu sản phẩm thủ công truyền thống.

Việc phát triển du lịch cộng đồng nếu được tổ chức bài bản sẽ tạo thêm việc làm, đa dạng hóa sinh kế, góp phần hạn chế tình trạng khai thác tài nguyên thiếu kiểm soát. Đồng thời, đây cũng là giải pháp khuyến khích thế hệ trẻ tiếp nối nghề truyền thống, duy trì bản sắc văn hóa và nâng cao giá trị các sản phẩm địa phương.

UBND xã Cư Jút đánh giá, sự chủ động của người dân trong các hoạt động xây dựng mô hình du lịch cộng đồng cho thấy nhận thức về bảo tồn di sản đang từng bước chuyển biến. Khi người dân thấy được lợi ích thiết thực từ việc gìn giữ văn hóa, cảnh quan và môi trường, họ sẽ có thêm động lực tham gia bảo vệ những giá trị của quê hương.

Tuy nhiên, để mô hình phát triển hiệu quả, cần có sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng trong xây dựng sản phẩm, đào tạo nhân lực, quảng bá điểm đến và bảo đảm các điều kiện về vệ sinh môi trường, cảnh quan, chất lượng dịch vụ. Đặc biệt, hoạt động du lịch cần được kiểm soát theo hướng phù hợp với sức chịu tải của môi trường, tránh thương mại hóa quá mức hoặc làm mai một bản sắc văn hóa bản địa.

Người dân và du khách tham quan, tìm hiểu nghề dệt của người Êđê ở buôn Buôr.

Giáo dục di sản, lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường

Cùng với tuyên truyền tại cơ sở và phát triển du lịch cộng đồng, giáo dục di sản đang được tỉnh Lâm Đồng chú trọng, nhất là đối với thế hệ trẻ. Đây được xem là giải pháp có ý nghĩa lâu dài nhằm hình thành ý thức, trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên và các giá trị văn hóa ngay từ trong nhà trường.

Kể từ khi Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông được ghi danh, các địa phương trong vùng công viên đã duy trì nhiều hoạt động tuyên truyền, phổ biến kiến thức, giúp người dân tiếp cận gần hơn với những giá trị địa chất, địa mạo và văn hóa đặc trưng của địa phương.

Trong đó, việc đưa nội dung giáo dục di sản đến học sinh không chỉ giúp các em hiểu thêm về lịch sử hình thành cảnh quan tự nhiên mà còn góp phần bồi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường sống.

Thông qua các hoạt động tìm hiểu, trải nghiệm thực tế, học sinh có điều kiện tiếp cận trực quan với các điểm di sản, nhận biết mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, từ đó hình thành thói quen ứng xử có trách nhiệm với môi trường.

Đây cũng là cách tạo sự kết nối giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng trong công tác bảo tồn. Khi kiến thức về di sản được lan tỏa đến thế hệ trẻ, những giá trị địa chất, văn hóa và thiên nhiên sẽ có thêm cơ hội được gìn giữ, tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Trong bối cảnh phát triển kinh tế xanh và du lịch bền vững đang trở thành xu hướng, việc đưa Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông đến gần hơn với cộng đồng có ý nghĩa quan trọng đối với Lâm Đồng. Di sản không chỉ là tài nguyên cần bảo vệ mà còn là nguồn lực để phát triển kinh tế, tạo sinh kế và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Để đạt được mục tiêu này, cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao năng lực cộng đồng, hoàn thiện các mô hình du lịch có trách nhiệm và tăng cường sự tham gia của người dân trong quản lý, bảo vệ di sản. Trong đó, lợi ích kinh tế phải song hành với trách nhiệm bảo tồn, không đánh đổi môi trường và bản sắc văn hóa lấy tăng trưởng trước mắt.

Khi cộng đồng thực sự trở thành chủ thể, mỗi người dân đều có ý thức gìn giữ cảnh quan, bảo vệ môi trường và trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống, Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông sẽ không chỉ được bảo tồn tốt hơn mà còn trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, bền vững cho địa phương.