Giá thu gom rác tại TP Hà Nội đang áp dụng theo Quyết định số 54/2016/QĐ-UBND của UBND TP Hà Nội. Theo đó, cá nhân cư trú ở phường là 6.000 đồng/tháng, tương đương 24.000 đồng/hộ/tháng; cá nhân cư trú ở xã là 3.000 đồng/tháng, tương đương 12.000 đồng/hộ/tháng. Mức giá này đang thấp hơn so với các địa phương có cùng điều kiện kinh tế-xã hội. Cụ thể, tại TP Hồ Chí Minh là 84.000 đồng/hộ/tháng; TP Hải Phòng là 40.000 đồng/hộ/tháng; tỉnh Hưng Yên là 60.000 đồng/hộ/tháng ở phường và 40.000 đồng/hộ/tháng ở xã...

Tại dự thảo quyết định của UBND TP Hà Nội ban hành giá cụ thể dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn giai đoạn 2025-2026, thành phố dự kiến tăng giá thu gom rác như sau: Các phường tăng lên 21.000 đồng/người/tháng trong năm 2025 và lên 43.000 đồng/người/tháng vào năm 2026. Các xã tăng lên 10.000 đồng/người/tháng năm 2025 và lên 23.000 đồng/người/tháng năm 2026. Mức giá áp dụng với cơ quan, tổ chức, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp là 1.175 đồng/kg nhân với khối lượng rác thải phát sinh thực tế.

Lý giải đề xuất này, Thành phố cho rằng mức giá hiện nay chưa tính đúng, tính đủ các chi phí phải chi trả cho công tác thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo quy trình, định mức thực hiện. Theo thống kê của Sở Tài chính thành phố Hà Nội, tổng số thu phí của năm 2024 đạt gần 568 tỷ đồng, trong khi tổng kinh phí chi trả cho công tác thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố là gần 2.300 tỷ đồng (gấp 4 lần). Những năm qua, ngân sách phải bỏ ra cho công tác thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn rất lớn.

Người dân luôn mong muốn chất lượng dịch vụ vệ sinh môi trường ngày càng được nâng lên. Ảnh minh họa

Cũng theo thành phố Hà Nội, căn cứ pháp lý cho đề xuất này dựa trên Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, trong đó quy định hộ gia đình, cá nhân có trách nhiệm chi trả chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý rác sinh hoạt dựa trên khối lượng hoặc thể tích chất thải đã được phân loại.

Việc tăng phí gắn với mục tiêu chuyển dần từ phương thức thu cố định bình quân sang cơ chế “trả tiền theo lượng thải”. Cách làm này không chỉ khuyến khích người dân hạn chế phát sinh rác, phân loại tại nguồn và sử dụng hiệu quả tài nguyên mà còn giúp đơn vị cung ứng dịch vụ có thêm điều kiện đầu tư công nghệ, nhân lực, phương tiện chuyên dụng và hệ thống giám sát, giảm thất thoát và nâng chuẩn vận hành.

Việc tăng giá thu gom rác sẽ là cơ sở để giảm áp lực cho ngân sách Nhà nước, tuy nhiên việc tiếp nhận từ phía người dân vẫn còn nhiều ý kiến chưa thật sự hài lòng và kỳ vọng các cơ quan chức năng có thể nghiên cứu và điều chỉnh mức giá phù hợp.

Ví dụ, gia đình có 4 người, 2 vợ chồng đi làm cả ngày, các con cũng đi học đến chiều tối, lượng rác thải hằng ngày không nhiều so với các gia đình khác nhưng chị Nguyễn Thị Yên ở đường Thạch Bàn, phường Long Biên, thành phố Hà Nội vẫn đồng tình với đề xuất nâng giá dịch vụ thu gom rác của thành phố. Điều chị Yên mong muốn là khi giá tăng thì chất lượng cũng phải được cam kết tăng lên. “Tôi mong tình trạng chậm thu gom rác thải không còn xảy ra nữa. Xe thu gom rác cũng cần sạch sẽ hơn, tránh việc xe đi đến đâu là nước rỉ và mùi theo đến đấy. Thành phố cũng phải tính đến phương án thu phí theo khối lượng để khuyến khích hạn chế rác thải. Nếu cào bằng như hiện nay dễ dẫn đến tâm lý “nộp tiền rồi thì tôi thích xả bao nhiêu rác cũng được”, chị Yên kiến nghị. Chung ý kiến với chị Nguyễn Thị Yên, chị Vũ Thị Thùy ở khu đô thị Đặng Xá, xã Thuận An, thành phố Hà Nội cho biết thêm: “Tôi thấy mức giá dịch vụ thu gom rác đối với xã như vậy là hợp lý. Tuy nhiên, mức đề xuất 43.000 đồng/người/tháng vào năm 2026 ở phường là cao, nên cân nhắc cho phù hợp”.

Bên cạnh đó, việc cào bằng giá thu gom rác sẽ dẫn đến tình trạng một bộ phận người dân có tâm lý “xả rác lấy được”, “đóng tiền rồi thì có quyền làm mọi thứ”. Nhiều người thiếu ý thức giữ vệ sinh môi trường như: Bỏ rác không đúng giờ, không đúng nơi quy định; không cho rác vào túi mà đổ thẳng vào xe...”.

Việc thành phố Hà Nội tăng giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt nhằm giảm dần tỷ lệ hỗ trợ từ ngân sách và nâng cao trách nhiệm của người dân trong bảo vệ môi trường là cần thiết. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cần lắng nghe, tiếp thu ý kiến để điều chỉnh cho phù hợp; tuyên truyền sâu rộng để người dân hiểu lý do của việc điều chỉnh, tăng mức thu, từ đó đồng thuận, chia sẻ. Đặc biệt, khi tăng giá dịch vụ thì chất lượng thu gom, xử lý rác cũng phải tăng.