“Chân cứng đá mềm” và cuộc hành trình xuyên qua lửa đạn

Đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng - nhân chứng lịch sử giây phút huy hoàng của trưa ngày 30/4/1975 khi cùng đoàn quân tiến vào giải phóng Sài Gòn

Ít ai ngờ rằng, một nữ bác sĩ đang yên vị với sự nghiệp y tế lại quyết định thực hiện một bước ngoặt táo bạo ở tuổi 37 – cái tuổi mà nhiều người bắt đầu tìm kiếm sự ổn định. Đó là năm 1967, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đang ở giai đoạn khốc liệt nhất, từ nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe và phiên dịch cho đoàn làm phim của hai đạo diễn người Pháp Marceline Loridan và Joris Ivens, bà Xuân Phượng đã nghe theo tiếng gọi của định mệnh.

Lời nhắn nhủ của đạo diễn Joris Ivens: “Đất nước bạn đang rất cần những phóng viên chiến trường để ghi lại tội ác của kẻ thù và sức chiến đấu ngoan cường của dân tộc” đã trở thành kim chỉ nam cho nửa thế kỷ sau đó của bà.

Bà rời bỏ phòng khám để cầm máy quay, dấn thân vào những “tọa độ chết” như Vĩnh Linh, Quảng Trị, muốn dùng điện ảnh để nói với thế giới về một Việt Nam can trường và khát vọng hòa bình cháy bỏng.

“Chân cứng đá mềm” không chỉ là câu chuyện cá nhân, mà là thước phim tư liệu quý giá bằng ngôn từ. Độc giả sẽ được sống lại giây phút huy hoàng của ngày 30/4/1975 khi tác giả cùng đoàn quân tiến vào Sài Gòn, trở thành một trong những phóng viên đầu tiên chứng kiến sự sụp đổ của chính quyền cũ và khoảnh khắc non sông nối liền một dải.

Tác phẩm còn mở rộng biên độ ký ức đến những cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam chống lại tập đoàn diệt chủng Pol Pot, hay những lát cắt bình dị về một Việt Nam của những năm tháng xe đạp. Mỗi trang sách là một sự tri ân dành cho những đồng đội, những người nghệ sĩ đã hy sinh hoặc đã đi xa, chỉ còn hiện hữu trong miền nhớ đau đáu của tác giả.

Cái tên “Chân cứng đá mềm” khơi gợi về kỷ niệm năm 16 tuổi của cô thiếu nữ Huế rời gia đình đi kháng chiến. Đôi chân trần rướm máu trên đường rừng năm ấy đã trở thành biểu tượng cho ý chí của cả một thế hệ. Bà Xuân Phượng tâm niệm: Chân cứ đi mãi thì đá cũng phải mòn, quyết tâm của con người luôn cứng hơn đá.

"Chân cứng đá mềm" - hành trình gần nữa thế kỷ từ chiếc áo blouse trắng đến ống kính chiến trường

Bìa sách với bức tranh “Ước mơ” của họa sĩ Trương Đình Hào – hình ảnh những đứa trẻ thả diều – như một thông điệp xuyên suốt. Hòa bình là ước mơ lớn nhất của dân tộc, và con người chỉ thực sự già đi khi ngừng theo đuổi những giấc mơ ấy.

Ở tuổi 97, sau khi được BBC bình chọn là một trong 100 phụ nữ truyền cảm hứng nhất thế giới năm 2024, nhà văn Xuân Phượng vẫn không ngừng viết. Sau thành công rực rỡ của “Gánh gánh… gồng gồng…” (Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 2020), “Chân cứng đá mềm” tiếp tục là một minh chứng cho sức sáng tạo không biên giới.

Cuốn hồi ký không chỉ dành cho những người yêu điện ảnh hay lịch sử, mà còn là bài học về lý tưởng sống cho thế hệ trẻ hôm nay. Đó là, hãy dấn thân, hãy kiên trì, bởi chỉ có sự bền bỉ mới giúp chúng ta đi qua những giông bão của thời đại.

Thanh Hải