DNE – Từ doanh nghiệp công ích đến môi trường đô thị tích hợp

Giữa những câu chuyện tăng trưởng của thị trường chứng khoán, nhóm doanh nghiệp môi trường đô thị thường đứng ngoài vùng ánh sáng đó. Họ không tạo ra các “con sóng” đầu cơ lớn, không sở hữu mức lợi nhuận hàng nghìn tỷ đồng, cũng hiếm khi xuất hiện trong các cuộc tranh luận về doanh nghiệp tăng trưởng. Nhưng nếu đặt câu hỏi điều gì giúp một đô thị vận hành ổn định mỗi ngày, câu trả lời nhiều khi lại nằm ở những doanh nghiệp như DNE.

Hình minh họa

Trong nhiều năm liền, DNE gần như trở thành một phần của “hệ thống nền” phía sau sự phát triển của thành phố Đà Nẵng. Khi các tuyến phố du lịch sáng đèn, khi bãi biển được duy trì sạch sẽ, khi rác thải được xử lý mỗi ngày để thành phố không rơi vào khủng hoảng môi trường, phía sau là hoạt động âm thầm của một doanh nghiệp công ích đô thị. Ít được chú ý trên thị trường vốn, nhưng DNE lại phản ánh rất rõ một câu chuyện lớn hơn là áp lực môi trường của các đô thị Việt Nam đang tăng nhanh cùng quá trình đô thị hóa.

Từ doanh nghiệp công ích đến công ty cổ phần môi trường đô thị

Theo báo cáo tài chính, DNE được hình thành trên cơ sở cổ phần hóa đối với Công ty Môi trường Đô thị Đà Nẵng, theo quyết định của UBND thành phố Đà Nẵng và chính thức hoạt động theo mô hình công ty cổ phần từ năm 2014. Đến năm 2017, cổ phiếu DNE bắt đầu giao dịch trên UPCoM.

Dù đã chuyển sang mô hình cổ phần, bản chất hoạt động của DNE vẫn mang đặc trưng rất riêng của doanh nghiệp công ích. Đây không phải doanh nghiệp tăng trưởng theo kiểu mở rộng thị trường tiêu dùng hay gia tăng sản lượng xuất khẩu, mà là đơn vị vận hành môi trường cho một đô thị gần 1,3 triệu dân và hàng triệu lượt khách du lịch mỗi năm.

Hoạt động của DNE trải dài từ thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt, xử lý chất thải công nghiệp, vận hành bãi xử lý rác, duy trì vệ sinh công cộng cho đến các dịch vụ môi trường có liên quan. Đến cuối năm 2025, công ty vẫn duy trì mạng lưới đơn vị trực thuộc phủ khắp nhiều khu vực của Đà Nẵng như Hải Châu, Sơn Trà, Thanh Khê, Cẩm Lệ, Hòa Vang… cùng các đơn vị chuyên trách xử lý chất thải và vận chuyển môi trường.

Điều này cho thấy DNE không đơn thuần là doanh nghiệp vệ sinh môi trường đô thị, mà vận hành gần như toàn bộ chuỗi dịch vụ môi trường công cộng của thành phố. Nếu nhìn rộng hơn, quá trình phát triển của DNE thực chất phản ánh chính quá trình mở rộng đô thị của Đà Nẵng suốt hơn một thập kỷ qua.

Hình minh họa

Khi Đà Nẵng chuyển mình thành trung tâm du lịch và dịch vụ của miền Trung, áp lực môi trường cũng tăng lên tương ứng. Một thành phố định vị bằng hình ảnh “đáng sống” gần như không có nhiều khoảng trống cho các vấn đề vệ sinh công cộng. Chỉ cần hệ thống thu gom hoặc xử lý rác gặp trục trặc trong thời gian ngắn, tác động sẽ xuất hiện ngay trên toàn bộ bề mặt đô thị. Đó là lý do ngành môi trường đô thị luôn mang tính “bắt buộc phải vận hành”. Dù hiệu quả tài chính cao hay thấp, hệ thống vẫn phải hoạt động liên tục.

Doanh nghiệp “khó giàu” trong một ngành thiết yếu

Khác với nhiều doanh nghiệp tư nhân có thể lựa chọn thị trường và tối ưu lợi nhuận, DNE hoạt động trong một cấu trúc khá đặc thù là vừa mang tính doanh nghiệp, vừa phải đảm bảo vai trò công ích. Điều này tạo ra một nghịch lý khá rõ. Đó là khối lượng công việc của doanh nghiệp môi trường đô thị ngày càng lớn, nhưng khả năng tạo lợi nhuận lại bị giới hạn.

Các số liệu tài chính cho thấy doanh thu của DNE tăng tương đối ổn định trong những năm gần đây. Năm 2023, doanh thu công ty đạt khoảng 263 tỷ đồng; năm 2024 tăng lên khoảng 273 tỷ đồng; và năm 2025 đạt gần 288 tỷ đồng. Tuy nhiên, lợi nhuận của doanh nghiệp vẫn ở mức khá thấp so với quy mô doanh thu. Đây là đặc điểm phổ biến của ngành môi trường công ích, bởi doanh thu lớn nhưng biên lợi nhuận mỏng.

Nguyên nhân đến từ chính cấu trúc hoạt động của doanh nghiệp, khi chi phí nhân công luôn ở mức cao do ngành môi trường đô thị là lĩnh vực thâm dụng lao động. Hệ thống thu gom rác, vận hành xe ép rác, duy trì vệ sinh công cộng hay xử lý chất thải đều cần số lượng lớn lao động trực tiếp. Trong khi đó, khả năng tăng giá dịch vụ lại phụ thuộc lớn vào cơ chế quản lý nhà nước và ngân sách địa phương.

Điều này khiến doanh nghiệp khó có thể tạo ra mức sinh lời đột biến như nhiều ngành dịch vụ khác. Nói cách khác, DNE hoạt động trong một lĩnh vực thiết yếu nhưng khó tăng trưởng mạnh do quy mô lợi nhuận giới hạn. Đây cũng là lý do doanh nghiệp nhiều năm duy trì trạng thái tăng trưởng tương đối ổn định, nhưng không tạo ra những bước nhảy lớn về hiệu quả kinh tế.

Áp lực môi trường của đô thị hiện đại

Điểm đáng chú ý là bài toán môi trường của Đà Nẵng hiện nay đã khác khá xa so với giai đoạn cách đây 10–15 năm. Nếu như trước đây vấn đề chủ yếu là thu gom và vận chuyển rác, thì hiện tại áp lực đã chuyển sang các yêu cầu phức tạp hơn như giảm chôn lấp, xử lý chất thải nguy hại, phân loại rác tại nguồn, kiểm soát phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao.

Hình minh họa

Điều đó buộc mô hình doanh nghiệp môi trường đô thị cũng phải thay đổi theo. Trong các nghị quyết đại hội cổ đông và kế hoạch sản xuất kinh doanh, DNE bắt đầu đề cập nhiều hơn đến các dự án đầu tư liên quan đến xử lý môi trường, nâng cấp phương tiện, cải thiện năng lực vận hành và đầu tư công nghệ xử lý chất thải. Các kế hoạch đầu tư xe ép rác, nâng cấp trung tâm điều hành, mở rộng năng lực xử lý hay cải thiện hệ thống vận hành cho thấy, doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn chuyển đổi từ mô hình vệ sinh công cộng truyền thống, sang mô hình môi trường đô thị tích hợp hơn.

Đặc biệt tại bãi rác Khánh Sơn, nơi xử lý phần lớn chất thải của Đà Nẵng, đang trở thành một trong những trọng tâm vận hành quan trọng nhất của công ty. Vấn đề nằm ở chỗ, yêu cầu môi trường ngày càng cao đồng nghĩa với chi phí đầu tư ngày càng lớn. Trong khi đó, khả năng tạo dòng tiền của doanh nghiệp công ích lại không thật sự mạnh. Đây là bài toán mà không riêng DNE, mà nhiều doanh nghiệp môi trường đô thị tại Việt Nam đều đang phải đối mặt.

Khi ESG và Net Zero thay đổi vị thế ngành môi trường

Trong nhiều thập niên, ngành môi trường đô thị thường bị nhìn như một lĩnh vực “hậu cần công cộng”. Tuy nhiên, trong bối cảnh bộ tiêu chuẩn đo lường mức độ phát triển bền vững và các tác động của doanh nghiệp đối với cộng đồng (ESG), Net Zero và kinh tế tuần hoàn trở thành xu hướng dài hạn, vai trò của nhóm doanh nghiệp này đã thay đổi đáng kể.

Bởi xử lý chất thải không còn đơn thuần là câu chuyện vệ sinh môi trường của đô thị, mà đã trở thành một phần trong cấu trúc phát triển bền vững của thành phố. Điều này đồng nghĩa các doanh nghiệp như DNE có thể bước vào một giai đoạn mới, bởi không chỉ làm nhiệm vụ thu gom rác, mà tham gia sâu hơn vào chuỗi xử lý môi trường, tái chế, giảm phát thải và quản trị hạ tầng đô thị xanh.

Tuy nhiên để đi được tới giai đoạn đó, bài toán lớn nhất vẫn là vốn đầu tư, công nghệ và hiệu quả quản trị. DNE hiện chưa phải doanh nghiệp tăng trưởng mạnh trên thị trường chứng khoán. Nhưng ở một góc nhìn khác, công ty lại là đại diện khá tiêu biểu cho áp lực chuyển đổi của các doanh nghiệp công ích Việt Nam trong giai đoạn mới. Bởi khi một đô thị phát triển nhanh hơn, bài toán môi trường cũng trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Và phía sau một thành phố sạch đẹp không chỉ là câu chuyện mỹ quan đô thị, mà còn là áp lực vận hành của những doanh nghiệp như DNE. Đây cũng là nhóm doanh nghiệp ít được chú ý, nhưng gần như không thể thiếu trong cấu trúc của một đô thị hiện đại. Và càng không thể thiếu khi mức độ đô thị hóa ở các nước đang phát triển như Việt Nam.