Hệ lụy từ bãi chôn lấp rác kiểu cũ

Trước thực trạng này, mới đây, UBND tỉnh Khánh Hòa đã có những chỉ đạo quyết liệt các đơn vị liên quan khẩn trương xây dựng, đưa công trình xử lý ô nhiễm vào hoạt động trước ngày 15/8/2026, đồng thời vạch ra lộ trình công nghệ dài hạn nhằm đảm bảo an toàn cho môi trường đô thị này.

Bãi rác Rù Rì mặc dù đã ngưng hoạt động từ năm 2014 nhưng hệ lụy từ bãi chôn lấp rác lậc hậu này vẫn kéo dài hơn 10 năm qua và ngày càng nghiệm trọng

Bãi rác Rù Rì từng là nơi tiếp nhận chất thải rắn sinh hoạt lớn nhất ở Khánh Hòa và đã chính thức đóng cửa từ năm 2014. Tuy nhiên, hệ lụy của một bãi rác lộ thiên được xây dựng bằng công nghệ cũ, hoàn toàn không có lớp lót đáy, nên nơi đây vẫn duy trì một “túi ô nhiễm" khổng lồ nằm ngầm dưới lòng đất.

Dù vào thời điểm đóng cửa, Ban Quản lý Dự án phát triển tỉnh (tiền thân là Ban Quản lý Dự án Cải thiện vệ sinh môi trường TP. Nha Trang) đã tiến hành phủ đất và màng chống thấm lên bề mặt, song phần cốt đáy giữ nguyên trạng theo cấu trúc địa chất cũ khiến nước mưa thẩm thấu ngầm, kéo theo các chất độc hại rò rỉ ra bên ngoài.

Theo khảo sát thực tế, dòng nước rỉ rác màu đen ngòm, bốc mùi hôi thối đặc trưng vẫn âm ỉ chảy tràn theo mương tự nhiên xuống suối Cạn, khu vực cầu Giăng Dây trên Quốc lộ 1A. Nghiêm trọng hơn, vào thời điểm có mưa lớn kéo dài, lưu lượng nước rỉ rác phát sinh đột biến, tràn thẳng xuống khu dân cư ở vùng hạ lưu rồi thoát ra biển. Điều này không chỉ phá vỡ cảnh quan của du lịch biển mà còn tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm, đe dọa nghiêm trọng tới sức khỏe cộng đồng.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Thị Lan, theo quy trình thiết kế kỹ thuật khi đóng cửa bãi rác Rù Rì, một phần nước rỉ rác phát sinh tại đây sẽ được gom về hố bơm Rù Rì, sau đó trung chuyển bằng hệ thống bơm áp lực về Trạm xử lý nước rỉ rác Lương Hòa để xử lý tập trung. Trạm Lương Hòa hiện đang vận hành đồng thời nhiệm vụ xử lý nước rác của cả bãi Rù Rì cũ và bãi chôn lấp hợp vệ sinh Lương Hòa (vận hành từ tháng 3/2014 với diện tích 42ha).

Tuy nhiên, một bài toán nan giải đang đặt ra khi công suất thiết kế ban đầu của Trạm xử lý nước rỉ rác Lương Hòa chỉ đạt 186 m³/ngày đêm. Trong khi đó, số liệu thống kê thực tế hiện nay cho thấy, tổng lượng nước rỉ rác trung bình phát sinh từ hai khu vực này đã chạm mốc 216 m³/ngày đêm. Vào mùa mưa, lượng nước mưa bất thường từ thượng nguồn các con suối đổ về đổ dồn vào hệ thống thu gom, khiến trạm xử lý liên tục rơi vào trạng thái quá tải nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, áp lực từ chất thải rắn sinh hoạt đô thị đang ngày một đè nặng lên bãi chôn lấp Lương Hòa. Hiện tại, mỗi ngày bãi phải tiếp nhận và xử lý trung bình khoảng 620 tấn rác thải sinh hoạt. Theo dự báo từ UBND phường Bắc Nha Trang, với tốc độ gia tăng chất thải như hiện nay, các ô chôn lấp (tổng diện tích 12,8ha) tại Lương Hòa sẽ hoàn toàn lấp đầy và buộc phải đóng cửa vào cuối năm 2027. Điều này đặt cơ quan chức năng vào tình thế phải chạy đua với thời gian để tìm kiếm giải pháp thay thế.

Nhận diện rõ tính cấp bách của vấn đề, lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hòa cùng các sở, ban, ngành và các chuyên gia môi trường hàng đầu đã tiến hành nhiều đợt khảo sát thực địa để tìm phương án khắc phục. Và ngày 28/4/2026, UBND tỉnh Khánh Hòa đã chính thức ký quyết định bổ sung danh mục nhiệm vụ “Xử lý nước rỉ rác tại bãi rác Rù Rì” vào kế hoạch năm 2026, phân bổ khoản kinh phí sự nghiệp bảo vệ môi trường trị giá 4,1 tỷ đồng để thực hiện. Ban Quản lý Dự án phát triển tỉnh Khánh Hòa được giao làm chủ đầu tư, chịu trách nhiệm khảo sát, thiết kế và thi công xây dựng.

Phương án kỹ thuật được phê duyệt bao gồm việc xây dựng hệ thống đập tràn điều tiết, mương dẫn nước rỉ rác chuyên dụng và chuỗi hồ sinh học kết hợp trồng thực vật thủy sinh để xử lý sinh học tự nhiên. Giải pháp này giúp xử lý sơ bộ và giữ lại phần lớn chất ô nhiễm ngay tại nguồn, làm giảm đáng kể áp lực cũng như chi phí vận hành bơm trung chuyển về trạm Lương Hòa, cô lập hoàn toàn nguồn nước ô nhiễm không cho chảy tràn vào khu dân cư hạ nguồn.

Tại cuộc họp giao ban tiến độ ngày 21/5/2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Lê Huyền đã yêu cầu Ban Quản lý Dự án phát triển tỉnh Khánh Hòa khẩn trương phối hợp với Sở Tài chính hoàn thiện mọi thủ tục pháp lý, phân bổ dòng vốn để triển khai thi công ngay trong đầu tháng 6/2026. Và toàn bộ công trình phải hoàn thành, nghiệm thu và đưa vào vận hành chính thức trước ngày 15/8/2026.

UBND tỉnh Khánh Hòa cũng đã thống nhất chủ trương bàn giao nguyên trạng bãi chôn lấp chất thải rắn Lương Hòa và Trạm xử lý nước rỉ rác Lương Hòa từ Ban Quản lý Hệ thống nhà máy nước thải khu vực Nha Trang (thuộc Sở Xây dựng) về cho UBND phường Bắc Nha Trang trực tiếp quản lý. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Lê Huyền nhấn mạnh việc điều chuyển phải đi kèm nguyên trạng nhân sự chuyên môn giàu kinh nghiệm để hệ thống kỹ thuật vận hành liên tục 24/24 giờ, tuyệt đối không để xảy ra bất kỳ sự cố gián đoạn nào gây ảnh hưởng tới môi trường.

Song song với các biện pháp khẩn cấp mang tính chất “hộ đê”, UBND tỉnh Khánh Hòa cũng đã chủ động chuẩn bị kịch bản đóng cửa hoàn toàn bãi chôn lấp Lương Hòa vào cuối năm 2027 nhằm chuyển dịch sang mô hình kinh tế tuần hoàn. Theo đó, giải pháp căn cơ, bền vững được xác định là Dự án Nhà máy Điện rác Khánh Hòa (tọa lạc tại xã Suối Dầu), do Công ty Cổ phần Thành phố mới KH làm chủ đầu tư.

Liên quan đến dự án điện rác này, UBND tỉnh Khánh Hòa đã yêu cầu nhà đầu tư phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành liên quan, tập trung mọi nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ thi công, đưa nhà máy đi vào khai thác thương mại đúng tiến độ.

Nhà máy điện rác Khánh Hòa được kỳ vọng sẽ đóng vai trò là hạ tầng thay thế chiến lược, chuyển đổi phương thức xử lý rác từ chôn lấp thô sơ sang thiêu đốt phát điện bằng công nghệ hiện đại, xử lý triệt để lượng rác thải sinh hoạt phát sinh, chấm dứt nỗi lo về nước rỉ rác và ô nhiễm đất trong tương lai.

Xuân Mùi