Một mỏ đá tại tỉnh Lâm Đồng (ảnh minh hoạ)

Là địa phương có diện tích lớn nhất cả nước, Lâm Đồng sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản đa dạng với hơn 30 loại khoáng sản có giá trị như bô xít, wolfram, antimon cùng nhiều loại vật liệu xây dựng thông dụng như đá granit, bazan, cát,… Đây được xem là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển công nghiệp, xây dựng hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương.

Tuy nhiên, đi cùng tiềm năng là những thách thức không nhỏ trong công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên và môi trường. Thực tế thời gian qua cho thấy, tình trạng khai thác khoáng sản trái phép tại một số khu vực vẫn diễn biến phức tạp với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Nhiều đối tượng lợi dụng địa hình hiểm trở, hoạt động vào ban đêm hoặc ngoài giờ hành chính nhằm né tránh sự kiểm tra của cơ quan chức năng.

Đáng chú ý, một số doanh nghiệp dù được cấp phép khai thác nhưng vẫn có biểu hiện vi phạm như khai thác vượt độ sâu cho phép, lấn ranh giới mỏ, hạ thấp cao trình trái phép hoặc lợi dụng việc cải tạo mặt bằng để tận thu khoáng sản ngoài phạm vi cấp phép. Những hành vi này không chỉ gây thất thoát tài nguyên mà còn kéo theo nhiều hệ lụy môi trường như sạt lở đất, biến dạng địa hình, ô nhiễm nguồn nước, suy giảm hệ sinh thái tự nhiên và gia tăng nguy cơ mất an toàn môi trường tại khu vực khai thác.

Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, công tác quản lý khoáng sản hiện nay cần đặt yêu cầu bảo vệ môi trường lên hàng đầu. Việc khai thác thiếu kiểm soát có thể tác động trực tiếp đến chất lượng đất, nguồn nước, đa dạng sinh học cũng như đời sống của người dân tại khu vực chịu ảnh hưởng.

Trước thực trạng trên, dưới sự chỉ đạo của Bộ Công an, Tỉnh ủy và UBND tỉnh Lâm Đồng, lực lượng Công an tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt với phương châm “lấy phòng ngừa làm trọng tâm, đấu tranh làm mũi nhọn”. Các lực lượng chức năng thường xuyên rà soát, kiểm tra tại những khu vực có nguy cơ cao xảy ra hoạt động khai thác khoáng sản trái phép; đồng thời tăng cường phối hợp giữa công an, chính quyền địa phương và các ngành liên quan trong công tác giám sát, xử lý vi phạm.

Kết quả trong năm 2025 và quý I/2026 cho thấy nhiều chuyển biến tích cực. Lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý 203 vụ vi phạm với 261 đối tượng liên quan đến lĩnh vực tài nguyên, khoáng sản; khởi tố 4 vụ án với 3 bị can. Bên cạnh đó, cơ quan chức năng xử phạt hành chính 111 vụ với 149 đối tượng, thu nộp ngân sách nhà nước hơn 860 triệu đồng và buộc nộp lại hơn 414 triệu đồng thu lợi bất hợp pháp.

Ngoài xử lý vi phạm hành chính và hình sự, nhiều tang vật, phương tiện phục vụ khai thác khoáng sản trái phép cũng bị tịch thu, bao gồm đá bazan, cát cùng các phương tiện cơ giới hạng nặng. Việc xử lý nghiêm đã góp phần nâng cao tính răn đe, hạn chế tình trạng tái phạm và hình thành các “điểm nóng” gây ảnh hưởng đến môi trường và trật tự quản lý tài nguyên.

Không chỉ trên đất liền, công tác kiểm tra, kiểm soát tại các tuyến đường thủy nội địa cũng được tăng cường nhằm ngăn chặn hoạt động khai thác và vận chuyển cát trái phép. Theo thống kê, lực lượng chức năng đã tổ chức 538 lượt tuần tra, kiểm soát; kịp thời phát hiện, yêu cầu tháo dỡ nhiều thiết bị hút cát trái phép và xử lý 9 trường hợp vi phạm giao thông đường thủy liên quan đến vận chuyển khoáng sản không rõ nguồn gốc.

Công an tỉnh Lâm Đồng cho biết, thời gian tới sẽ tiếp tục tăng cường thanh tra, kiểm tra đột xuất, kiên quyết không để tồn tại “vùng cấm” trong quản lý tài nguyên khoáng sản; đồng thời xử lý nghiêm các doanh nghiệp vi phạm cũng như hành vi bao che, tiếp tay nếu có. Bên cạnh đó, lực lượng chức năng sẽ siết chặt hoạt động vận chuyển, tiêu thụ khoáng sản nhằm ngăn chặn tình trạng hợp thức hóa nguồn gốc, thất thu ngân sách và khai thác vượt quy định.

Theo đánh giá của cơ quan chức năng, việc quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác, vận chuyển khoáng sản không chỉ góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên quốc gia mà còn hạn chế nguy cơ ô nhiễm môi trường, sạt lở và suy thoái cảnh quan tự nhiên.

Song song với công tác đấu tranh, xử lý vi phạm, tỉnh Lâm Đồng cũng xác định phát huy vai trò của người dân là giải pháp quan trọng trong bảo vệ tài nguyên và môi trường. Thực tế cho thấy, các hoạt động khai thác khoáng sản quy mô lớn khó có thể diễn ra trong thời gian dài nếu thiếu sự phát hiện từ cộng đồng dân cư tại địa phương.

Khi phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc” được triển khai hiệu quả, mỗi người dân sẽ trở thành một “tai mắt” hỗ trợ lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, tố giác các hành vi khai thác trái phép ngay từ cơ sở. Đây được xem là yếu tố quan trọng góp phần ngăn ngừa vi phạm, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái.

Cùng với đó, vai trò của cấp ủy, chính quyền địa phương tiếp tục được đề cao từ khâu cấp phép, kiểm tra, giám sát đến công tác bảo vệ tài nguyên chưa khai thác. Việc quản lý minh bạch, thường xuyên kiểm tra và nâng cao trách nhiệm người đứng đầu sẽ góp phần hạn chế nguy cơ buông lỏng quản lý trong lĩnh vực khoáng sản.

Theo Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 cùng Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, hoạt động khai thác khoáng sản phải tuân thủ nghiêm các quy định về đánh giá tác động môi trường, phục hồi môi trường sau khai thác và sử dụng tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm gây ảnh hưởng đến môi trường.

Trong bối cảnh nhu cầu khai thác tài nguyên phục vụ phát triển kinh tế ngày càng gia tăng, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát hoạt động khai thác khoáng sản được xem là giải pháp cần thiết. Thông qua hệ thống dữ liệu số, định vị và giám sát trực tuyến, cơ quan chức năng có thể kịp thời phát hiện dấu hiệu vi phạm, nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng hành của người dân, Lâm Đồng đang từng bước xây dựng nền quản lý tài nguyên khoáng sản minh bạch, hiệu quả, hướng tới mục tiêu khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái và phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong dài hạn.