Bắc Ninh đã và đang từng bước triển khai xây dựng và thực hiện việc phát triển đô thị thông minh theo hướng lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực cốt lõi

Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng tại Việt Nam đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý hạ tầng, giao thông, môi trường và cung cấp dịch vụ công cho người dân. Trong bối cảnh đó, ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT), đặc biệt là các công nghệ lõi của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư như dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán đám mây, đang mở ra cơ hội xây dựng mô hình đô thị thông minh.

Đô thị thông minh không đơn thuần là việc số hóa các dịch vụ công mà là sự chuyển đổi toàn diện phương thức quản trị đô thị dựa trên dữ liệu thời gian thực và khả năng phân tích, dự báo. Trong giai đoạn 2025 - 2030, Chính phủ đặt mục tiêu phát triển đô thị thông minh tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP. HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, đồng thời từng bước mở rộng sang các đô thị loại I, II. Nhiều địa phương đã chủ động xây dựng chiến lược, đề án đô thị thông minh gắn với chuyển đổi số, phục vụ quản lý và phát triển đô thị bền vững.

Trước khi được Bộ Chính trị thống nhất chủ trương thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, tỉnh Bắc Ninh đã cơ bản xây dựng lộ trình và từng bước thực hiện phát triển đô thị thông minh theo Kế hoạch số 53/KH-UBND phát triển đô thị thông minh trên địa bàn tỉnh trong đó tập trung theo hướng lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực cốt lõi, lấy người dân làm trung tâm; nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ, bảo đảm môi trường sống an toàn, tiện nghi, tăng hiệu quả quản lý đô thị và năng lực cạnh tranh của tỉnh theo định hướng phát triển bền vững. Ưu tiên tập trung vào các lĩnh vực: Y tế, chăm sóc sức khỏe, quản lý môi trường, nước thải, rác thải, cấp nước, giao thông và các lĩnh vực thiết yếu khác.

Trong đó tỉnh đã đề ra mục tiêu quan trọng đến năm 2030 phát triển đồng bộ hạ tầng số và các dịch vụ tiện ích đô thị thông minh; ưu tiên phát triển về y tế, chăm sóc sức khỏe, quản lý môi trường, nước thải, rác thải, cấp nước, giao thông và các lĩnh vực thiết yếu; bảo đảm trung lập công nghệ, khả năng mở rộng. Với nhiệm vụ xây dựng hạ tầng kỹ thuật thông minh, các lĩnh vực chú trọng triển khai bao gồm: Giao thông, năng lượng, chiếu sáng công cộng, cấp thoát nước.

Tỉnh cũng đã đề xuất và tập trung triển khai xây dựng hạ tầng kỹ thuật phục vụ quản lý, giám sát, điều hành giao thông trong đô thị thông minh bao gồm: hệ thống điều khiển tín hiệu giao thông thích ứng; hệ thống quản lý, giám sát và phân tích lưu lượng giao thông; hệ thống thu phí điện tử không dừng; hệ thống quản lý bến xe, bãi đỗ xe thông minh; hạ tầng cho phương tiện giao thông xanh thông minh, hệ thống trạm sạc điện, trạm cấp năng lượng, hạ tầng cho xe tự lái; hạ tầng vận tải đa phương thức và kết nối liên thông.

Xây dựng lưới điện thông minh tích hợp các thiết bị và các công nghệ quản lý năng lượng thông minh có khả năng giám sát và quản lý phụ tải, tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo và hệ thống đo lường, giám sát sử dụng năng lượng theo thời gian thực. Các hộ tiêu thụ được lắp đồng hồ điện tử, thông tin tiêu thụ năng lượng được chia sẻ theo thời gian thực; xây dựng hệ thống Quản lý, giám sát, điều tiết năng lượng tiêu thụ theo thời gian thực; nguồn năng lượng tái tạo hòa lưới được kiểm soát và điều tiết bởi Hệ thống quản lý, giám sát, điều tiết tập trung.

Với chiếu sáng công cộng thông minh, sử dụng thiết bị chiếu sáng tiết kiệm năng lượng, hiệu suất cao, được trang bị cảm biến và kết nối mạng để có khả năng tự động điều chỉnh độ sáng dựa trên điều kiện môi trường và lưu lượng giao thông, được quản lý tập trung để giám sát và cảnh báo sự cố. Hệ thống chiếu sáng công cộng tại các đô thị sử dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng, hiệu suất cao, trang bị cảm biến điều chỉnh chiếu sáng tự động; được quản lý, vận hành tập trung và chia sẻ thông tin với Trung tâm điều hành cấp tỉnh.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng hướng tới mục tiêu cấp, thoát nước thông minh thông qua việc xây dựng hệ thống cảm biến giám sát chất lượng nước, áp suất, lưu lượng; hệ thống cảnh báo rò rỉ, thất thoát nước; hệ thống cảnh báo ngập lụt và điều phối vận hành hệ thống thoát nước. Số hóa mạng lưới đường ống cấp nước; xây dựng hệ thống cảm biến giám sát chất lượng nước, áp suất, lưu lượng; hệ thống cảnh báo rò rỉ, thất thoát nước; các tòa nhà, hộ dân được lắp đồng hồ đo nước thông minh;

Xây dựng hệ thống quản lý thoát nước tập trung và giám sát chất lượng nước tại khu vực xả thải vào môi trường, được quản lý giám sát theo thời gian thực và tích hợp với Trung tâm điều hành cấp tỉnh; Xây dựng hệ thống quản lý, giám sát thoát nước mưa và cảnh báo ngập lụt đô thị.

Bắc Ninh đồng thời phát triển các dịch vụ tiện ích đô thị thông minh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Triển khai, hoàn thiện và tích hợp hệ thống quan trắc môi trường (chất lượng không khí, chất lượng nước…) theo lộ trình, ưu tiên kết nối, khai thác dữ liệu từ các hệ thống quan trắc hiện có; từng bước xây dựng hệ thống thông tin môi trường phục vụ theo dõi, dự báo, cảnh báo sớm thiên tai, sự cố môi trường và tác động của biến đổi khí hậu, bảo đảm phù hợp với quy hoạch, kế hoạch và khả năng cân đối nguồn lực của tỉnh;

Tổ chức quản lý, theo dõi và tổng hợp dữ liệu phát thải khí nhà kính đối với các cơ sở có quy mô phát thải lớn, thuộc đối tượng phải kiểm kê khí nhà kính theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường; từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước; Ứng dụng công nghệ số để quản lý, giám sát việc thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt, tối ưu hóa lộ trình thu gom, nâng cao hiệu quả quản lý vận hành; nghiên cứu, đề xuất áp dụng các công nghệ xử lý rác thải tiên tiến, thân thiện môi trường, thu hồi năng lượng;

Nghiên cứu, thí điểm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong một số lĩnh vực có tính khả thi của ngành Nông nghiệp và Môi trường, tập trung vào: Giám sát, dự tính dự báo sâu bệnh hại cây trồng; hỗ trợ phân tích, ước tính năng suất cây trồng; nghiên cứu thí điểm tối ưu hóa tưới tiêu tại các mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao; cảnh báo mức độ ô nhiễm.

Để đạt được các mục tiêu đề ra, tỉnh đề ra 16 nhiệm vụ trọng tâm tại Kế hoạch số 53/KH-UBND phát triển đô thị thông minh trên địa bàn tỉnh. Trong đó, năm 2026, thành lập Hội đồng điều phối phát triển đô thị thông minh cấp tỉnh; xây dựng Đề án phát triển đô thị thông minh tỉnh Bắc Ninh. Từ đó, xây dựng Kế hoạch phát triển đô thị thông minh theo ngành, lĩnh vực, khu vực.

Xây dựng Kiến trúc ICT phát triển đô thị thông minh tỉnh Bắc Ninh đảm bảo tuân thủ và tương thích với Khung kiến trúc ICT phát triển đô thị thông minh quốc gia, với trọng tâm là các yêu cầu về API mở, mô hình dữ liệu chung, có cơ chế kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khả năng mở rộng để thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới. Đồng thời, phát triển hạ tầng số đô thị thông minh; quy hoạch và xây dựng đô thị thông minh; xây dựng các hạ tầng kỹ thuật thông minh; Y tế thông minh; Giáo dục thông minh; Văn hóa, Thể thao và Du lịch thông minh; phát triển các Khu công nghiệp thông minh và phát triển các dịch vụ tiện ích đô thị thông minh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Xây dựng Quy chế quản lý hoạt động thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) cho các giải pháp đô thị thông minh trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Đẩy mạnh hợp tác Quốc tế phát triển đô thị thông minh. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao nhận thức, kỹ năng số cho toàn xã hội, đáp ứng các yêu cầu chung về phát triển đô thị thông minh.

Nguồn vốn cho phát triển đô thị thông minh được huy động đa dạng từ ngân sách nhà nước, vốn của doanh nghiệp, đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) và các nguồn vốn hợp pháp khác.

Việc nâng cấp Bắc Ninh lên thành phố trực thuộc Trung ương diễn ra trong bối cảnh Việt Nam tái cấu trúc không gian phát triển, lấy các đô thị lớn làm hạt nhân. Với lợi thế tiếp giáp Hà Nội và mật độ doanh nghiệp FDI cao, Bắc Ninh sẽ đóng vai trò chia sẻ áp lực đô thị cho Hà Nội, đồng thời tạo ra một cực tăng trưởng kinh tế mới về công nghệ cao, trọng điểm về bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) tại khu vực phía Bắc.

Để làm được điều đó đòi hỏi sự chung tay vào cuộc của cả hệ thống chính quyền, sự quyết tâm, quyết liệt trong chuyển động từ cơ chế, chính sách cũng như tập trung nguồn lực thu hút đầu tư của địa phương trong phát triển đô thị thông minh theo hướng lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực cốt lõi. Đây không chỉ là thách thức mà là động lực để tỉnh Bắc Ninh có thể tăng tốc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương mà còn đóng góp quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị quốc gia.