HanoiAir - Giải pháp khoa học công nghệ của ĐHQGHN trong quản lý môi trường không khí đô thị Thủ đô Hà Nội

Trong nỗ lực giải quyết bài toán ô nhiễm không khí đô thị, các nhà khoa học của Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) tiếp tục khẳng định vai trò hạt nhân tri thức khi trực tiếp tham gia nghiên cứu, phát triển và triển khai hệ thống dự báo chất lượng không khí HanoiAir cho Thủ đô Hà Nội. Do PGS.TS Nguyễn Thị Nhật Thanh (Trường Đại học Công nghệ, ĐHQGHN) chủ trì, HanoiAir là sản phẩm khoa học công nghệ tiêu biểu được chuyển giao từ nghiên cứu hàn lâm sang ứng dụng thực tiễn, giúp thành phố chủ động dự báo, điều hành và kiểm soát ô nhiễm không khí theo hướng thông minh, bền vững, góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân đô thị.

Trước diễn biến ô nhiễm không khí ngày càng phức tạp tại Thủ đô Hà Nội, thành phố đang triển khai thử nghiệm hệ thống dự báo sớm chất lượng không khí HanoiAir - một giải pháp ứng dụng công nghệ phục vụ chuyển đổi từ quản lý ô nhiễm bị động sang quản lý chủ động. Xu hướng này phù hợp với định hướng nghiên cứu ứng dụng mà ĐHQGHN đã cùng Hà Nội thúc đẩy trong khuôn khổ hợp tác chiến lược vì đô thị thông minh và phát triển bền vững.

HanoiAir do PGS.TS Nguyễn Thị Nhật Thanh (Trường Đại học Công nghệ, ĐHQGHN) chủ trì nghiên cứu

HanoiAir là hệ thống dự báo xu hướng chất lượng không khí theo cả không gian và thời gian, giúp các cơ quan quản lý nhận diện sớm nguy cơ ô nhiễm tại các khu vực cụ thể để chủ động xây dựng kịch bản ứng phó phù hợp. Dự báo được sử dụng để kích hoạt các biện pháp kiểm soát ô nhiễm kịp thời, thay vì chờ đến khi chỉ số AQI vượt mức xấu mới hành động.

Trong những ngày đầu tháng 01/2026, hệ thống này đã cho thấy chất lượng không khí trên địa bàn có xu hướng xấu đi. Dự báo AQI trung bình toàn thành phố trong giai đoạn 9/01-13/01/2026 tăng so với thời gian trước đó, với một số mức AQI cá biệt đạt mức kém, cảnh báo các khu vực phía Nam, Tây Nam và Tây Bắc phải được lưu ý hơn trong công tác ứng phó.

HanoiAir được triển khai thử nghiệm trên nền tảng hợp tác giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hà Nội, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia và Trường ĐH Công nghệ, ĐHQGHN, với sự tham gia dẫn dắt của nhóm nghiên cứu do PGS.TS Nguyễn Thị Nhật Thanh phụ trách.

Đây là sản phẩm tiêu biểu của một hướng nghiên cứu - ứng dụng công nghệ trong kiểm soát môi trường đô thị, phản ánh tinh thần kết nối giữa ĐHQGHN và nhu cầu thực tiễn của các địa phương mà ĐHQGHN đã đặt ra trong các hoạt động hợp tác chiến lược nhằm biến tri thức thành sản phẩm cụ thể phục vụ phát triển bền vững. Việc phát triển và thử nghiệm HanoiAir minh chứng cho năng lực của ĐHQGHN trong triển khai các giải pháp khoa học công nghệ có tính ứng dụng cao, đặc biệt là trong bối cảnh đô thị lớn như Hà Nội.

Điểm nổi bật của HanoiAir không chỉ nằm ở khả năng dự báo, mà còn ở vai trò là công cụ kích hoạt hành động quản lý cụ thể của các đơn vị liên quan. Trên cơ sở dữ liệu dự báo, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã đề nghị các Sở, ngành, địa phương và đơn vị triển khai đồng loạt các biện pháp cấp bách nhằm kiểm soát nguồn phát thải - từ tăng cường kiểm soát bụi xây dựng đến việc siết chặt kiểm tra phương tiện vận tải, tưới nước, rửa đường, và hạn chế phát tán bụi ra môi trường. Tinh thần chủ động này tương đồng với mục tiêu “chuyển từ ứng phó sang quản lý theo kịch bản” - một hướng tiếp cận cần thiết trong quản lý môi trường đô thị hiện đại.

Hệ thống không phải là công cụ “tham khảo” mà là căn cứ quan trọng phục vụ điều hành thực tiễn, vận hành theo Chỉ thị số 19 của UBND TP. Hà Nội nhằm bảo đảm hiệu quả và tính liên tục các nhiệm vụ quản lý môi trường không khí.

Trong quá trình vận hành thử nghiệm, HanoiAir tiếp tục được theo dõi, đánh giá và hoàn thiện nhằm nâng cao độ chính xác và tính ứng dụng. Khi hệ thống được vận hành ổn định, nó không chỉ hỗ trợ kiểm soát các đợt ô nhiễm ngắn hạn, mà còn hướng tới trở thành nền tảng dữ liệu phục vụ quản lý chất lượng không khí lâu dài, góp phần xây dựng mô hình đô thị thông minh. Các ứng dụng tiềm năng trong tương lai bao gồm: xây dựng vùng phát thải thấp, điều tiết giao thông theo mức độ ô nhiễm và đưa chất lượng không khí trở thành một chỉ số quan trọng trong quyết định điều hành đô thị.

Sự ra đời và thử nghiệm HanoiAir là minh chứng cho xu hướng kết nối khoa học công nghệ của ĐHQGHN với nhu cầu thực tiễn của địa phương, tạo ra sản phẩm có tác động thiết thực đối với sức khỏe cộng đồng và chất lượng sống đô thị.

Hải Phòng: Nghiên cứu thiết kế và xây dựng hệ thống giám sát và cảnh báo môi trường không khí sử dụng công nghệ kỹ thuật số thông minh

Hiện nay, phát triển công nghiệp quốc phòng theo hướng hiện đại, lưỡng dụng và bền vững là yếu tố then chốt trong chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Đặc biệt, đối với các đơn vị kỹ thuật, nhà máy, xưởng sửa chữa vũ khí trang bị, việc duy trì môi trường làm việc an toàn, không ô nhiễm là điều kiện tiên quyết để đảm bảo năng suất lao động và sức khỏe cho cán bộ, chiến sĩ.

Học viện Kỹ thuật quân sự đăng ký chủ trì thực hiện nhiệm vụ.

Tại Hải Phòng, nơi tập trung nhiều cơ sở công nghiệp quốc phòng trọng yếu, vấn đề kiểm soát chất lượng không khí càng trở nên bức thiết do sự cộng hưởng của các yếu tố: khí thải công nghiệp đặc thù, điều kiện khí hậu ven biển khắc nghiệt và mật độ đô thị hóa cao. Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu thiết kế và xây dựng hệ thống giám sát và cảnh báo môi trường không khí sử dụng công nghệ kỹ thuật số thông minh tại các nhà máy và xưởng quân khí trên địa bàn thành phố Hải Phòng nhằm mục tiêu làm chủ hoàn toàn công nghệ chế tạo, xây dựng phần mềm cảnh báo sớm và triển khai ứng dụng thực tế để bảo vệ sức khỏe bộ đội và an toàn kho tàng.

Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hải Phòng đã tổ chức họp Hội đồng xét duyệt thuyết minh đề tài khoa học và công nghệ cấp thành phố: “Nghiên cứu thiết kế và xây dựng hệ thống giám sát và cảnh báo môi trường không khí sử dụng công nghệ kỹ thuật số thông minh tại các nhà máy và xưởng quân khí trên địa bàn thành phố Hải Phòng”.

Đề tài tập trung nghiên cứu các nội dung sau: Tổng quan tình hình nghiên cứu và khảo sát thực địa; Nghiên cứu thiết kế và tối ưu hóa phần cứng thiết bị đo (Sensor Node); Nghiên cứu thiết kế cơ khí và mô phỏng thiết bị đo; Xây dựng phần mềm nhúng và xử lý dữ liệu tại biên (Edge Computing); Xây dựng hệ thống phần mềm quản lý trung tâm và ứng dụng AI; Nghiên cứu thiết kế, chế tạo hệ thống buồng chuẩn khí nhân tạo; Tích hợp hệ thống, vận hành thử nghiệm và hiệu chuẩn thực tế; Xây dựng quy trình, tài liệu và đào tạo chuyển giao.

Căn cứ nội dung thuyết minh của đại diện nhóm nghiên cứu trình bày, các thành viên Hội đồng đã đưa ra một số ý kiến đóng góp thiết thực để hoàn thiện đề tài. Theo đó, Hội đồng đề nghị đơn vị cần rà soát, điều chỉnh tên đề tài, xác định mục tiêu, bám sát nội dung để xây dựng phương pháp, đồng thời làm rõ các công trình nghiên cứu có liên quan, trên cơ sở đó làm bật lên tính mới, tính ưu việt của đề tài. Hội đồng tư vấn đa nhất trí thông qua nhiệm vụ nghiên cứu, đề nghị Học viện Kỹ thuật quân sự nghiêm túc tiếp thu ý kiến góp ý, chỉnh sửa và hoàn thiện hồ sơ theo đúng quy định để Sở Khoa học và Công nghệ trình Ủy ban nhân dân thành phố phê duyệt, triển khai trong thời gian tới.

Có thể thấy rằng, nguyên nhân gây ô nhiễm không khí hiện nay đến từ nhiều phía - từ hoạt động giao thông, sản xuất, sinh hoạt, cho đến hệ quả của biến đổi khí hậu. Mỗi người dân, mỗi cộng đồng đã hiểu đúng cũng như có những hành động sớm và có trách nhiệm với không khí mình đang hít thở mỗi ngày. Giải quyết vấn đề này đến từ nỗ lực không chỉ từ cá nhân mà còn từ hệ thống quản lý, quy hoạch và chính sách môi trường bền vững.

Nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ là những nội dung quan trọng góp phần đẩy nhanh việc giải bài toán ô nhiễm không khí cũng như hướng đến hoàn thành Kế hoạch hành động Quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định 2530/QĐ-TTg năm 2025.

Bên cạnh đó, việc các nhà khoa học, các tổ chức, cá nhân cũng như chính quyền, doanh nghiệp địa phương tăng cường làm tốt công tác nghiên cứu công nghệ, chuyển giao kỹ thuật cũng như tận dụng kết quả của cuộc cách mạng công nghệ để sản xuất ra các sản phẩm bảo vệ môi trường nói chung và giải quyết bài toán ô nhiễm không khí sẽ giúp không chỉ các địa phương chủ động năng lực công nghệ, tạo ra nhiều nhóm nghiên cứu mạnh để giải quyết các vấn đề môi trường mà còn đem lại hiệu quả cho chính mỗi nhịp thở, nhịp sống mỗi ngày của người dân. Đây cũng là một trong những điều kiện tiên quyết để thực hiện thắng lợi Kế hoạch hành động Quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định 2530/QĐ-TTg năm 2025.