Trong bối cảnh thế giới đang chịu tác động mạnh mẽ từ biến đổi khí hậu, áp lực đô thị hóa và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng dịch vụ, chuyển đổi số đang trở thành chìa khóa giúp ngành nước vận hành thông minh, bền vững và hiệu quả hơn. Với các giải pháp số hóa toàn diện, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán đám mây, Schneider Electric đang định vị mình là đối tác số chiến lược, đồng hành cùng ngành nước Việt Nam trong quá trình tối ưu hệ sinh thái và bảo vệ tài nguyên nước lâu dài.

Schneider Electric – tập đoàn hàng đầu thế giới trong lĩnh vực công nghệ năng lượng và tự động hóa – mới đây đã tổ chức Hội thảo Innovation Talk với chủ đề “Chuyển đổi số trong ngành nước – Hướng tới phát triển bền vững, số hóa và tối ưu hệ sinh thái ngành nước”. Sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp trong lĩnh vực cấp thoát nước, cùng thảo luận về xu hướng, thách thức và giải pháp cho ngành trong giai đoạn mới.

Ngành nước Việt Nam trước áp lực lớn về đầu tư và vận hành

Theo số liệu của GWI, để đạt mục tiêu 100% dân số được cung cấp nước sạch, Việt Nam cần khoản đầu tư từ 3 – 6 tỷ USD. Riêng lĩnh vực xử lý nước thải đô thị, việc nâng tỷ lệ bao phủ từ khoảng 15% hiện nay lên 100% đòi hỏi thêm 8 – 10 tỷ USD. Luật Bảo vệ Môi trường năm 2022 cũng đặt ra yêu cầu các nhà máy xử lý nước thải phải nâng cấp công nghệ, đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng khắt khe.

Đáng chú ý, từ năm 2022, cơ chế tài chính cho ngành nước đã có sự dịch chuyển quan trọng. Việt Nam đang giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn vốn ODA, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ mô hình hợp tác công – tư (PPP). Thực tế, khoảng 90% công ty cấp nước hiện nay được tổ chức theo mô hình công ty cổ phần, trong đó 60% đã niêm yết, cho thấy nhu cầu minh bạch, hiệu quả và quản trị hiện đại ngày càng rõ nét.

Ở quy mô toàn cầu, ngành nước cũng đang đối mặt nhiều thách thức nghiêm trọng: biến đổi khí hậu làm gia tăng lũ lụt, hạn hán, nắng nóng cực đoan; nguồn nước suy giảm; trong khi người tiêu dùng đòi hỏi dịch vụ minh bạch, cập nhật theo thời gian thực và cá nhân hóa trải nghiệm. Trong bối cảnh đó, các mô hình quản lý truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế, buộc doanh nghiệp phải tìm kiếm những cách tiếp cận mới.

Chuyển đổi số – lời giải cho vận hành thông minh và bền vững

Phát biểu mở màn hội thảo, ông Đặng Nguyễn Ngữ, Phó Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia, nhấn mạnh: “Chuyển đổi số không chỉ là xu hướng, mà là giải pháp thiết yếu giúp ngành nước vận hành thông minh hơn, giảm thất thoát và tối ưu chi phí. Với khả năng tối ưu toàn bộ vòng tuần hoàn nước, Schneider Electric đặt mục tiêu trở thành đối tác số cho ngành nước, giúp các doanh nghiệp đạt được sự bền vững, khả năng chống chịu khí hậu và hiệu quả vận hành”.

Ông Đặng Nguyễn Ngữ, Phó Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia, phát biểu về vai trò then chốt của chuyển đổi số và AI trong tối ưu vận hành, giảm thất thoát nước.

Theo ông Ngữ, ngành nước hiện đang chịu tác động đồng thời của ba xu hướng lớn đang tái định hình mọi lĩnh vực kinh tế. Thứ nhất là bức tranh năng lượng mới, với yêu cầu giảm phát thải, gia tăng năng lượng tái tạo và điện khí hóa. Thứ hai là số hóa và trí tuệ nhân tạo, mở ra khả năng giám sát, dự báo và vận hành thông minh thông qua IoT, tự động hóa và phân tích dữ liệu. Thứ ba là thế giới đa cực, nơi các biến động địa chính trị và chuỗi cung ứng buộc doanh nghiệp phải nâng cao khả năng chống chịu, đầu tư vào công nghệ và kỹ năng mới.

Trên nền tảng đó, Schneider Electric tập trung vào bốn trụ cột đổi mới cho ngành nước: hợp nhất điện và quy trình để tối ưu năng lượng; thế hệ điều khiển mới an toàn và thông minh hơn; quản lý toàn diện vòng đời nước nhằm giảm thất thoát; và hỗ trợ khử carbon, tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường.

Tại Việt Nam, những thách thức này thể hiện rõ nét hơn khi ngành nước phải đối mặt với biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, suy giảm nước ngầm, tỷ lệ thất thoát cao và nhu cầu nước sạch ngày càng tăng, đặc biệt tại các đô thị lớn như TP.HCM.

Ông Nguyễn Thanh Sử, Chủ tịch Chi hội Cấp Thoát Nước Miền Nam, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO), nhận định: “Với những thách thức của ngành nước, chúng ta không thể giải quyết bằng tư duy và công cụ truyền thống. Ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, tự động hóa và khai thác dữ liệu đã trở thành chìa khóa không thể thiếu. Sự đồng hành và chia sẻ kinh nghiệm từ các đối tác như Schneider Electric là hết sức quan trọng”.

Ông Nguyễn Thanh Sử, Chủ tịch Chi hội Cấp Thoát Nước Miền Nam, Phó Tổng Giám đốc SAWACO, nhấn mạnh sự cần thiết của ứng dụng công nghệ và dữ liệu trong quản lý ngành nước.

Hệ sinh thái số EcoStruxure và nền tảng CONNECT

Để hiện thực hóa chuyển đổi số, Schneider Electric mang đến bộ giải pháp số hóa toàn diện cho toàn bộ vòng đời nước – từ xử lý nước thải, tái sử dụng tài nguyên, khử mặn đến quản lý mạng lưới nước sạch. Các giải pháp được xây dựng trên kiến trúc EcoStruxure, kết hợp với nền tảng dữ liệu CONNECT và Trung tâm Vận hành Tập trung (Unified Operations Center – UOC).

Ông Jing Ren Yong - Quản lý Kinh doanh mảng Nước và Môi trường Schneider Electric khu vực Đông Á chia sẻ về nền tảng CONNECT tại sự kiện.

Theo Schneider Electric, lộ trình chuyển đổi số của doanh nghiệp ngành nước thường trải qua ba giai đoạn: quản lý phân mảnh; quản lý nâng cao để tối ưu quy trình và tài sản; và cao nhất là quản lý doanh nghiệp toàn diện – nơi công nghệ thông tin (IT) và công nghệ vận hành (OT) được tích hợp liền mạch, tạo nên “hệ thống của các hệ thống”.

CONNECT được xem là “trái tim” của hệ sinh thái này. Đây là nền tảng trí tuệ công nghiệp mở, trung lập, có khả năng kết nối dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau – từ SCADA, phần mềm vận hành, tài sản từ xa cho đến dữ liệu bên thứ ba – đưa lên đám mây để phân tích. Thông qua AI và máy học, CONNECT giúp ngữ cảnh hóa dữ liệu, tạo ra các phân tích chuyên sâu, hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng và chính xác.

Điểm đột phá của giải pháp nằm ở việc ứng dụng điện toán đám mây và mô hình phần mềm theo nhu cầu (SaaS). Nhờ đó, các công ty nước có thể triển khai với chi phí ban đầu thấp, dễ mở rộng, không cần đầu tư hạ tầng máy chủ tại chỗ, đồng thời vẫn đảm bảo an ninh dữ liệu với các tiêu chuẩn quốc tế như GDPR.

Thực tiễn từ SAWACO và cam kết lâu dài tại Việt Nam

Là một trong những doanh nghiệp cấp nước lớn nhất Đông Nam Á, SAWACO đang tiên phong trong hiện đại hóa và chuyển đổi số. Ông Trần Cường, Giám đốc Kỹ thuật Công nghệ SAWACO, cho biết năm 2024 đơn vị đã đưa vào vận hành trung tâm quản lý hệ thống cấp nước, cho phép thu thập dữ liệu tổng thể từ nhà máy đến mạng lưới, giám sát chủ động từ xa và xây dựng các kịch bản vận hành hiệu quả.

Trong thời gian tới, SAWACO định hướng tự động hóa toàn diện hệ thống quản lý, khai thác dữ liệu sâu hơn bằng AI và liên thông dữ liệu trên một nền tảng thống nhất. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức về nguồn lực và công nghệ, đòi hỏi sự hỗ trợ từ các đối tác giàu kinh nghiệm.

Các giải pháp chuyển đổi số ngành nước của Schneider Electric được trưng bày tại sự kiện, hướng tới tối ưu hệ sinh thái, nâng cao hiệu quả vận hành và phát triển bền vững.

Trên phạm vi toàn cầu, Schneider Electric đã triển khai hơn 40.000 công trình nước và nước thải tại hơn 150 quốc gia, với nhiều sáng kiến nổi bật trong giảm thất thoát nước, xử lý nước thải đô thị và cung cấp nước sạch cho các khu vực khan hiếm thông qua công nghệ khử mặn kết hợp năng lượng xanh.

Với nền tảng công nghệ, kinh nghiệm quốc tế và cam kết lâu dài, Schneider Electric khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng các doanh nghiệp ngành nước tại Việt Nam, thúc đẩy chuyển đổi số, tối ưu vận hành và bảo vệ tài nguyên nước cho các thế hệ tương lai.