Toàn cảnh Tọa đàm quốc tế InnovaConnect với chủ đề “Hướng tới các thành phố bền vững: Các giải pháp tối ưu hóa nguồn nước đô thị phục vụ sản xuất nông nghiệp”

Sự kiện do Trường Đại học Văn Lang phối hợp cùng Quỹ VinFuture tổ chức. Đây không chỉ đơn thuần là một diễn đàn học thuật, mà còn là nơi định hình lại tư duy chiến lược, chuyển dịch từ hạ tầng nước tuyến tính truyền thống sang mô hình kinh tế tuần hoàn, biến nước thải đô thị thành một “nguồn tài nguyên mới” phục vụ bền vững cho an ninh lương thực và sinh thái đô thị.

Nghịch lý hiện nay là đô thị xuất hiện càng dày đặc thì nguồn nước mặt, nước ngầm suy giảm nghiêm trọng hoặc ô nhiễm, trong khi đó, nguồn nước thải đô thị lại phát sinh liên tục và chưa được tối ưu hóa năng lực tái tạo.

Đối chiếu thực trạng này với xu hướng toàn cầu, GS. Simon R. Bush – Chủ nhiệm Khoa Chính sách Môi trường tại Đại học & Nghiên cứu Wageningen (Hà Lan), đã làm rõ mối liên hệ mật thiết giữa an ninh nguồn nước và an ninh lương thực.

Giáo sư Simon R. Bush – Chủ nhiệm Khoa Chính sách Môi trường tại Đại học & Nghiên cứu Wageningen (Hà Lan) phát biểu tại buổi tọa đàm

Và từ khảo sát thực tế chỉ ra rằng, hệ thống quản trị đô thị hiện đại không thể tiếp tục vận hành theo tư duy ứng phó ngắn hạn. Đã đến lúc các đô thị phải chủ động thực hiện bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt. Thay thế hạ tầng nước tuyến tính bằng các mô hình tuần hoàn, tái định nghĩa nước thải như một nguồn đầu vào giá trị cho các chu trình sản xuất, đặc biệt là nông nghiệp sinh thái ven đô.

Trước bài toán thực tiễn cấp bách đó, PGS.TS. Trần Thị Mỹ Diệu – Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Lang nhấn mạnh, việc tìm kiếm các giải pháp phát triển bền vững cho cộng đồng và môi trường bắt buộc phải dựa trên nền tảng của hợp tác khoa học và kết nối tri thức quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện của kỹ thuật xử lý, mà là chiến lược quản trị tài nguyên mang tính sống còn cho các đô thị tương lai.

PGS.TS. Trần Thị Mỹ Diệu – Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Lang cho rằng giải pháp phát triển bền vững cho cộng đồng bắt buộc phải dựa trên nền tảng khoa học

Nông nghiệp đô thị ven đô từ lâu đã đối mặt với áp lực chi phí phân bón hóa học và sự suy thoái chất lượng đất nền. Tuy nhiên, dưới lăng kính của kinh tế tuần hoàn, nước thải sau xử lý chính là một dòng tài nguyên giàu dưỡng chất.

Dựa trên nhiều nghiên cứu và mô hình ứng dụng thực tiễn, GS. Adriaan Mels – Chủ nhiệm Nhóm Công nghệ Môi trường tại Đại học & Nghiên cứu Wageningen (Hà Lan), nhận định các giải pháp dựa vào thiên nhiên đang khẳng định vai trò tối quan trọng trong việc hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững, đặc biệt là nâng cao năng lực chống chịu của hệ sinh thái trước biến đổi khí hậu.

Nước thải sau khi qua các hệ thống lọc sinh học tự nhiên vẫn bảo tồn được hàm lượng Nitơ (N), Phốt pho (P) và các hợp chất hữu cơ có lợi khác. Khi người nông dân nắm vững đặc tính và định lượng được nguồn dưỡng chất này, họ có thể chủ động cắt giảm tỷ lệ phân bón hóa học bổ sung, duy trì độ phì nhiêu cho đất và tối ưu hóa chi phí sản xuất.

GS. Adriaan Mels – Chủ nhiệm Nhóm Công nghệ Môi trường tại Đại học & Nghiên cứu Wageningen (Hà Lan) đề cập nhiều đến các giải pháp dựa vào thiên nhiên

Đồng quan điểm về giá trị thực tiễn của công nghệ tuần hoàn, TS. Lê Thái Hà – Giám đốc Điều hành Quỹ VinFuture khẳng định: “Quản lý, tái sử dụng và tái tạo tài nguyên nước là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu ô nhiễm, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp và nâng cao khả năng chống chịu của các hệ thống đô thị trước những thách thức môi trường hiện nay.

Để hiện thực hóa lý thuyết tuần hoàn, đưa dòng “tài nguyên mới” này vào thực tế sản xuất tại Việt Nam, TS. Nguyễn Đăng Khoa – Trưởng chương trình Thạc sĩ Kỹ thuật Môi trường kiêm Quản lý Tài nguyên và Môi trường (Trường Đại học Văn Lang), đề xuất một hướng tiếp cận nghiên cứu liên ngành đột phá.

TS. Nguyễn Đăng Khoa (Trường Đại học Văn Lang) đề xuất hướng tiếp cận nghiên cứu liên ngành Môi trường – Nông nghiệp – Khoa học dữ liệu

Đó là mô hình này vận dụng nguyên lý liên kết của “mô hình bánh răng”, tạo sự kết nối chặt chẽ giữa ba trụ cột: Môi trường – Nông nghiệp – Khoa học dữ liệu. Nghiên cứu tập trung vào 4 mục tiêu trọng tâm, trong đó hai nội dung cốt lõi cấu thành cốt truyện công nghệ bao gồm: Mô phỏng hệ thống đất ngập nước nhân tạo (Sử dụng các cơ chế sinh học tự nhiên để làm sạch nước thải sinh hoạt đô thị, đảm bảo khả năng giữ lại các khoáng chất có lợi phục vụ tưới tiêu). Và đánh giá các yếu tố tác động theo mô hình phễu (Phân tích, sàng lọc các nguy cơ ô nhiễm, xác định thông số vận hành tối ưu nhằm cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho các giải pháp tuần hoàn nước phục vụ cộng đồng). Mô hình này hướng đến việc tối ưu hóa chuỗi phân phối tài nguyên một cách linh hoạt.

Dù tiềm năng ứng dụng là vô cùng lớn, song quá trình đưa các nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thương mại hóa quy mô lớn đang vấp phải những rào cản kỹ thuật và quản trị đa chiều.

Theo đó, tại phiên thảo luận chuyên sâu, các nhà khoa học đã bóc tách rõ bốn rào cản cốt lõi cần phải giải quyết bằng bộ 4 câu hỏi về: Tính khả thi – Hiệu quả vận hành – Khả năng nhân rộng – Cơ chế quản trị.

Chiến lược biến nước thải thành nguồn tài nguyên đô thị không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong chiến lược phát triển đô thị bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu. Để tạo động lực cho xu hướng này, việc thiết lập một hành lang pháp lý liên ngành, các cơ chế chính sách hỗ trợ thương mại hóa và bộ tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia rõ ràng cho nước tái sử dụng là những bước đi tiên quyết.

Thanh Hải - Đăng Bình