Đúng vào Ngày Môi trường Thế giới (5/6), Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP. Hồ Chí Minh (SACA) đã phối hợp cùng các cơ quan ban ngành tổ chức Hội thảo “Triển khai Đề án tái chế chất thải rắn xây dựng TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”. Sự kiện không chỉ mở ra một chương mới cho công tác quản lý chất thải đô thị mà còn đặt nền móng cho một hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn đích thực ngay tại trung tâm kinh tế năng động nhất cả nước.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Bùi Xuân Cường khẳng định, việc tái chế chất thải rắn không chỉ có ý nghĩa về mặt kỹ thuật, mà là nhiệm vụ chiến lược đối với sự phát triển bền vững của TP. Hồ Chí Minh

TP. Hồ Chí Minh đang trải qua tiến trình đô thị hóa với tốc độ chóng mặt. Những đại công trình hạ tầng giao thông, những khu đô thị mới mọc lên san sát kéo theo một hệ lụy tất yếu là khối lượng khổng lồ chất thải phát sinh từ các hoạt động xây mới, cải tạo, sửa chữa và phá dỡ công trình cũ.

Theo báo cáo mới nhất được công bố tại hội thảo, mỗi ngày thành phố phát sinh khoảng 15.000 tấn chất thải rắn các loại, trong đó tỷ trọng chất thải rắn xây dựng chiếm một con số đáng kể và không ngừng tăng tiến qua từng năm.

Với 15.000 tấn rác này là một “gánh nặng” khủng khiếp đè nặng lên ngân sách xử lý, quỹ đất chôn lấp và an sinh môi trường. Tại hội thảo, ông Đinh Hồng Kỳ - Chủ tịch SACA đã thẳng thắn chỉ ra: “Nếu nhìn theo cách truyền thống, đây là một gánh nặng về môi trường. Tuy nhiên, nếu nhìn bằng tư duy kinh tế tuần hoàn, đây là nguồn tài nguyên khổng lồ đang bị bỏ quên”.

Bằng tư duy kinh tế tuần hoàn, Chủ tịch SACA Đinh Hồng Kỳ cho rằng chất thải rắn xây dựng là nguồn tài nguyên thứ cấp khổng lồ

Nghịch lý ở chỗ, trong khi hàng triệu tấn bê tông vụn, gạch vỡ, sỏi đá phế thải đang bị đổ trộm hoặc chôn lấp lãng phí, thì chính TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận lại đang rơi vào cuộc khủng hoảng thiếu hụt nguồn vật liệu xây dựng truyền thống nghiêm trọng.

Cát san lấp, đá cốt liệu tự nhiên tăng giá phi mã; việc khai thác quá mức các dòng sông đã và đang gây ra những thảm họa sạt lở bờ sông, bờ biển vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Do đó, việc tái chế chất thải rắn xây dựng chính là chiếc chìa khóa vạn năng giải quyết đồng thời hai bài toán: giảm áp lực rác thải và tự chủ nguồn vật liệu thay thế.

Nhận thức rõ tính cấp bách mang tính chiến lược này, UBND TP. Hồ Chí Minh đã chỉ đạo sát sao việc xây dựng và thực thi Đề án tái chế chất thải rắn xây dựng giai đoạn 2026-2030.

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Bùi Xuân Cường khẳng định, việc tái chế chất thải rắn không chỉ có ý nghĩa về mặt kỹ thuật, mà là nhiệm vụ chiến lược đối với sự phát triển bền vững của toàn thành phố.

Để đề án không nằm trên giấy, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh Phạm Minh Mẫn đã trình bày cụ thể lộ trình triển khai mang tính đột phá, tập trung vào ba trục hành động xương sống.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh Phạm Minh Mẫn đã trình bày lộ trình triển khai Đề án tái chế chất thải rắn xây dựng giai đoạn 2026-2030

Đó là, Thành phố sẽ chấm dứt tình trạng các bãi tập kết rác tự phát, thay vào đó là quy hoạch hệ thống các khu xử lý chất thải rắn xây dựng phù hợp, gắn liền và đồng bộ với các nhà máy sản xuất tái chế vật liệu xây dựng. Chất thải rắn xây dựng sau khi thu gom sẽ ngay lập tức được đưa vào dây chuyền phân loại, nghiền sàng để tái sản xuất thay vì dịch chuyển lòng vòng gây ô nhiễm thứ cấp.

Tiếp đó là chuẩn hóa khung pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật. Đây cũng là một trong những rào cản lớn nhất khiến vật liệu tái chế chưa thể đi vào công trình là thiếu bộ tiêu chuẩn nghiệm thu. Đề án đặt mục tiêu xây dựng các cơ chế, chính sách để chính thức hóa dòng “vật liệu xanh” này. Các sản phẩm như cốt liệu tái chế, gạch không nung từ bê tông nghiền phải được kiểm định, cấp chứng nhận chuẩn kỹ thuật để các nhà thầu an tâm sử dụng vào các hạng mục công trình, đặc biệt là các dự án đầu tư công.

Và cuối cùng, để dòng chảy tuần hoàn vận hành trơn tru, thành phố sẽ ban hành các chính sách ưu đãi đặc biệt về thuế, đất đai cho các doanh nghiệp đầu tư công nghệ tái chế hiện đại. Đồng thời, có cơ chế trợ giá hoặc hỗ trợ chi phí trong toàn bộ chuỗi cung ứng từ khâu thu gom, vận chuyển, xử lý cho đến tiêu thụ sản phẩm đầu ra, tạo tính cạnh tranh sòng phẳng về giá so với vật liệu tự nhiên.

Các chuyên gia trình bày tham luận tại Hội thảo “Triển khai Đề án tái chế chất thải rắn xây dựng TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”

Việc đưa Đề án tái chế chất thải rắn xây dựng vào triển khai giai đoạn 2026-2030 là một bước đi đúng đắn. Nó buộc chúng ta phải thay đổi hoàn toàn thói quen “Khai thác - Sản xuất - Thải bỏ” vốn đã lỗi thời để chuyển sang “Sản xuất - Tiêu dùng - Tái chế”. Tuy nhiên, sự thành công của đề án không chỉ phụ thuộc vào những cam kết tại hội thảo hay các văn bản quy phạm pháp luật, mà nằm ở hành động thực tế của các nhà thầu, tư duy của các chủ đầu tư và sự nghiêm minh trong chế tài xử phạt nạn đổ trộm phế thải xây dựng.

Và khi và chỉ khi vật liệu tái chế từ chất thải rắn xây dựng tìm được chỗ đứng vững chắc trong các kết cấu móng đường, các khối tường xây của các tòa nhà lớn, lúc đó, dòng chảy tuần hoàn mới chính thức khép kín, đem lại lợi ích kinh tế hàng ngàn tỷ đồng và trả lại sự xanh sạch vốn có cho môi trường thành phố.

Đăng Bình