Khoáng sản là nguồn tài nguyên hữu hạn, đóng vai trò quan trọng trong phát triển hạ tầng, công nghiệp và kinh tế - xã hội. Những năm gần đây, cùng với việc triển khai nhiều dự án quy mô lớn, nhu cầu sử dụng vật liệu xây dựng thông thường trên địa bàn tỉnh liên tục gia tăng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý, khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản, vừa đáp ứng nhu cầu phát triển, vừa hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đang triển khai nhiều công trình trọng điểm như Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, cao tốc Nha Trang - Đà Lạt…cùng nhiều dự án hạ tầng khác. Đây đều là những công trình có nhu cầu lớn về đất, đá, cát và các loại vật liệu xây dựng thông thường.

Để đáp ứng nhu cầu này, các cơ quan quản lý đã tăng cường kiểm soát hoạt động thăm dò, khai thác và kinh doanh khoáng sản. Phần lớn doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn đã thực hiện tương đối nghiêm túc các quy định của pháp luật, từ lập báo cáo đánh giá tác động môi trường, khai thác đúng công suất được cấp phép đến hoàn thổ, phục hồi môi trường sau khai thác và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những tồn tại cần khắc phục. Một số khu vực xuất hiện tình trạng khai thác khoáng sản trái phép hoặc vượt công suất cho phép. Một số doanh nghiệp chưa lắp đặt đầy đủ trạm cân, hệ thống camera giám sát theo quy định; có trường hợp được cấp phép khai thác nhưng chưa hoàn tất thủ tục thuê đất; hoạt động tập kết vật liệu xây dựng chưa đúng vị trí quy định, tiềm ẩn nguy cơ gây tác động đến môi trường và làm thất thoát tài nguyên.

Theo ông Nguyễn Minh Thư, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, các nội dung vi phạm đã được Thanh tra tỉnh ghi nhận và đang được các cơ quan chức năng tiếp tục rà soát, xác minh. Việc xem xét, xử lý sẽ được thực hiện trên cơ sở đánh giá toàn diện tính chất, mức độ vi phạm, nguyên nhân phát sinh cũng như trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan.

Đặc biệt, cơ quan quản lý cũng cân nhắc các yếu tố khách quan trong quá trình triển khai dự án, nhất là áp lực bảo đảm tiến độ thi công các công trình trọng điểm theo chỉ đạo của Chính phủ và UBND tỉnh. Tuy nhiên, đối với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng, cố ý hoặc không chấp hành yêu cầu khắc phục, tỉnh sẽ kiên quyết xử lý theo đúng quy định của pháp luật.

Mỏ đá tại trên địa bàn tỉnh Khánh hoà (ảnh minh hoạ)

Liên quan đến các mỏ đã được cấp phép nhưng chưa hoàn tất thủ tục thuê đất, cơ quan chức năng cho biết phần lớn các khu vực này đều phù hợp với quy hoạch tại thời điểm cấp phép. Tuy nhiên, trong quá trình điều chỉnh quy hoạch tỉnh và cập nhật các quy hoạch ngành, một số nội dung chưa đồng bộ, cùng với những vướng mắc về thủ tục đất đai đã khiến tiến độ hoàn thiện hồ sơ của doanh nghiệp bị chậm.

Trước thực tế này, các cơ quan chuyên môn đang tích cực hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn để doanh nghiệp sớm hoàn thiện thủ tục pháp lý, đưa nguồn lực khoáng sản vào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội theo đúng quy định.

Song song với việc xử lý các tồn tại, tỉnh cũng xác định việc quản lý tài nguyên khoáng sản phải gắn với mục tiêu sử dụng hiệu quả, tiết kiệm và bảo vệ môi trường. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược phát triển bền vững trong dài hạn.

Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang chủ trì phối hợp với các đơn vị liên quan tăng cường kiểm tra việc chấp hành pháp luật về địa chất và khoáng sản trên toàn địa bàn. Công tác kiểm tra được tập trung vào các khu vực vùng sâu, vùng xa, địa hình phức tạp, ít dân cư sinh sống - những nơi tiềm ẩn nguy cơ xảy ra khai thác trái phép.

Bên cạnh đó, ngành chức năng cũng đẩy mạnh công tác hướng dẫn chính quyền cấp xã, doanh nghiệp và người dân thực hiện đầy đủ các quy định pháp luật về khoáng sản. Các doanh nghiệp được yêu cầu lắp đặt hệ thống camera giám sát, trạm cân điện tử và bảo đảm thiết bị giám sát hành trình trên các phương tiện vận chuyển khoáng sản hoạt động liên tục, giúp nâng cao tính minh bạch trong khai thác và vận chuyển.

Lực lượng Công an tỉnh được giao chủ trì phối hợp với các sở, ngành tăng cường tuần tra, kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong khai thác, vận chuyển, tiêu thụ và kinh doanh khoáng sản. Đồng thời, công an địa phương sẽ phối hợp chặt chẽ với chính quyền cơ sở để kịp thời phát hiện, ngăn chặn các điểm khai thác trái phép ngay từ khi mới phát sinh.

Trong khi đó, Thanh tra tỉnh tiếp tục xây dựng kế hoạch thanh tra chuyên ngành đối với lĩnh vực khoáng sản, tập trung phát hiện các hành vi vi phạm trong khai thác, vận chuyển và tiêu thụ khoáng sản. Các trường hợp vi phạm được phát hiện qua thanh tra sẽ được kiến nghị xử lý nghiêm, bảo đảm tính răn đe và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Theo kết luận cuộc họp do Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Việt Hùng chủ trì ngày 6/5, tỉnh yêu cầu các sở, ngành liên quan khẩn trương xây dựng kịch bản dự báo nhu cầu vật liệu xây dựng theo từng giai đoạn. Việc dự báo được thực hiện gắn với xác định cụ thể các khu vực khai thác trong ngắn hạn đến hết năm 2026 và trung hạn đến năm 2030 nhằm chủ động nguồn cung cho các dự án.

Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao rà soát hiện trạng các mỏ đã cấp phép để xây dựng phương án cung ứng vật liệu trước mắt; đồng thời nghiên cứu bổ sung các khu vực có tiềm năng vào quy hoạch tỉnh nhằm đáp ứng nhu cầu trong tương lai. Các nguồn vật liệu sẽ được ưu tiên phục vụ cho các dự án quốc gia và công trình trọng điểm của tỉnh.

Tỉnh cũng đặt mục tiêu đến hết năm 2026 sẽ cơ bản giải quyết tình trạng thiếu hụt vật liệu xây dựng cho các dự án đang triển khai, đồng thời tháo gỡ dứt điểm các vướng mắc pháp lý liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản. Đối với 31 mỏ đang hoạt động, cơ quan chức năng sẽ rà soát toàn diện về nghĩa vụ tài chính, tính pháp lý và việc chấp hành các quy định bảo vệ môi trường. Trường hợp phát hiện vi phạm nghiêm trọng sẽ kiên quyết đình chỉ hoạt động, thu hồi giấy phép theo quy định.

Việc tăng cường quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên khoáng sản không chỉ góp phần bảo đảm nguồn vật liệu cho phát triển hạ tầng mà còn là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ môi trường, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên và hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế xanh, bền vững trong giai đoạn tới.