Tây Ninh triển khai nhiều giải pháp xử lý ô nhiễm trên sông Vàm Cỏ Đông

Sông Vàm Cỏ Đông đoạn qua xã Hảo Đước, Ninh Điền, Long Chữ, Long Thuận... đang phải oằn mình chống chọi với tình trạng ô nhiễm vào cao điểm mùa khô kéo dài suốt gần một thập niên.

Trước tình trạng nước sông Vàm Cỏ Đông chuyển màu sẫm, bốc mùi hôi và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh đã tiến hành khảo sát, xác định nguyên nhân và đề xuất nhiều giải pháp nhằm cải thiện chất lượng nguồn nước trên lưu vực sông.

Theo báo cáo, sau khi tiếp nhận phản ánh từ báo chí về tình trạng nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp bị ô nhiễm và hiện tượng sông Vàm Cỏ Đông chuyển màu đen, ngày 13/5/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp cùng các đơn vị liên quan tổ chức khảo sát thực tế tại rạch Bảo, sông Vàm Cỏ Đông và các tuyến kênh dẫn nước vào các trạm bơm Long Khánh, Long Thuận, Bến Đình.

Kết quả khảo sát cho thấy nước mặt tại nhiều khu vực chuyển màu sẫm, xuất hiện mùi hôi cục bộ, trong khi hàm lượng oxy hòa tan (DO) xuống mức rất thấp. Cụ thể, theo báo cáo của Xí nghiệp Quản lý các trạm bơm và UBND xã Long Thuận, 2 nước mặt chảy về trạm bơm bắt đầu chuyển sẫm màu từ ngày 09/5/2026, tình trạng nước chuyển sẫm màu xuất hiện trong khoảng thời gian giao mùa, cuối mùa khô và đầu mùa mưa (tháng 4, tháng 5) được lặp lại hàng năm khoảng 10 năm trở lại; trên địa bàn xã Long Thuận không có nhà máy, xí nghiệp xả thải ra kênh dẫn vào trạm bơm, rạch Bảo, sông Vàm Cỏ Đông.

Thực trạng hiện nay, trên các kênh dẫn về 03 trạm bơm: Long Khánh, Long Thuận, Bến Đình; rạch Bảo, sông Vàm Cỏ Đông hiện nay mực nước xuống rất thấp, dòng chảy yếu, lục bình phát triển dày đặc. Kết quả lấy mẫu, đo nhanh nước mặt thực hiện ngày 13/5/2026 so với QCVN 08:2023/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt: Hàm lượng oxy hòa tan (DO) tại một số vị trí cho thấy giá trị DO ở mức thấp dưới mức D (nước có chất lượng rất xấu), cụ thể: tại Trạm bơm Long Thuận DO = 0,65 mg/l; tại Rạch Bảo trước khi chảy vào kênh dẫn DO = 0,5 mg/l; tại đoạn sông Vàm Cỏ Đông trước khi chảy vào Rạch Bảo DO = 0,28 mg/l

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, tình trạng nước chuyển màu sẫm thường xuất hiện vào thời điểm giao mùa, cuối mùa khô đầu mùa mưa và đã lặp lại nhiều năm gần đây. Nguyên nhân chủ yếu do các tuyến kênh dẫn nước về các trạm bơm nhiều năm chưa được nạo vét, vệ sinh định kỳ, khiến bùn đáy, xác thực vật, lục bình và các chất hữu cơ tích tụ với khối lượng lớn.

Ngoài ra, một số trạm bơm có bể hút, bể xả chưa được vệ sinh, nạo vét định kỳ; trong khi các trạm bơm không vận hành thường xuyên nên bùn lắng tích tụ dưới đáy bể qua thời gian dài. Khi vận hành bơm, lớp bùn đáy bị khuấy trộn trở lại vào cột nước, làm phát sinh hiện tượng nước chuyển sẫm màu, mùi hôi và gia tăng ô nhiễm cục bộ tại khu vực trạm bơm.

Bên cạnh đó, hiện nay mực nước trên các tuyến kênh dẫn xuống thấp, dòng chảy yếu, lục bình phát triển dày đặc làm giảm khả năng lưu thông nước và khả năng tự làm sạch của hệ thống kênh dẫn.

Qua làm việc với đơn vị quản lý và chính quyền địa phương, hiện chưa phát hiện nguồn xả thải công nghiệp trực tiếp vào hệ thống kênh dẫn nước về các trạm bơm. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm cục bộ có thể chịu tác động từ nguồn ô nhiễm phân tán trong khu vực dân cư, hoạt động sản xuất nông nghiệp và chất hữu cơ tích tụ lâu ngày trong hệ thống kênh, bể hút, bể xả của các trạm bơm

Đối với sông Vàm Cỏ Đông,tại thời điểm khảo sát, nước sông Vàm Cỏ Đông xuất hiện màu sẫm, độ đục tăng và có mùi hôi cục bộ tại các đoạn sông hẹp, dòng chảy yếu. Nguyên nhân chủ yếu do ảnh hưởng của cuối mùa khô, đầu mùa mưa, biến đổi khí hậu, dòng chảy suy giảm và bùn đáy tích tụ làm giảm khả năng tự làm sạch của nguồn nước, khiến một số chỉ số chất lượng nước có thời điểm không đạt quy chuẩn.

Ngành chức năng nhận định vào thời điểm cuối mùa khô và đầu mùa mưa (tháng 4, tháng 5) hằng năm, do điều kiện thủy văn bất lợi, ảnh hưởng biến đổi khí hậu, lưu lượng 3 dòng chảy suy giảm, lượng bùn đáy tích tụ gia tăng theo từng năm1, khả năng tự làm sạch của nguồn nước giảm nên một số thông số chất lượng nước như DO, COD, NH3 có xu hướng suy giảm, cục bộ có thời điểm không đạt quy chuẩn quy định; tình trạng này thường được cải thiện dần khi bước vào mùa mưa. Đặc biệt, theo dự báo của Trung tâm dự báo khí tượng thuỷ văn Nam bộ thì thời điểm hiện nay: “…lượng mưa, dòng chảy sông suối ở các khu vực Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long ở mức tương đương trung bình nhiều năm nhưng lượng mưa, dòng chảy ở mức thấp do đang bước vào cao điểm của mùa khô…”. (trích Công điện số 15/CĐ- TTg ngày 20 tháng 02 năm 2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tình hình xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long và hạn hán, cháy rừng ở khu vực Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ)

Nguyên nhân ô nhiễm sông Vàm Cỏ Đông chủ yếu do nước thải công nghiệp, sinh hoạt, sản xuất công nghiệp và các cơ sở nhỏ lẻ chưa qua xử lý xả trực tiếp ra sông; Hiện mỗi ngày sông tiếp nhận khoảng 50 nghìn m3 nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý từ các khu đô thị, khu dân cư cùng khoảng 8 nghìn m3 nước thải từ các cơ sở nhỏ lẻ, dịch vụ và hộ kinh doanh xả trực tiếp ra hệ thống kênh rạch.

Cùng với nguồn nước thải xuyên biên giới từ từ khu vực Bavet (Campuchia). Bên cạnh đó, bùn đáy, phù sa tích tụ lâu năm do không nạo vét lòng sông, dòng chảy yếu, hoạt động rửa phèn sản xuất nông nghiệp và lục bình phát triển dày đặc làm giảm oxy, phát sinh mùi hôi, khiến nước sông chuyển màu đen và suy giảm khả năng tự làm sạch.

Theo phân tích của cơ quan chuyên môn, từ năm 2008 đến nay việc ngưng khai thác cát và nạo vét lòng sông khiến lượng bùn cát, phù sa tích tụ ngày càng lớn dưới đáy sông. Trong điều kiện dòng chảy yếu và thời tiết nắng nóng kéo dài, lớp bùn đáy phát sinh yếm khí, làm gia tăng các khí độc và gây mùi hôi.

Bên cạnh đó, việc tạm ngưng trục vớt lục bình có tác động: Trong mùa khô năm 2026, việc tạm ngưng hoạt động trục vớt lục bình trên sông VCĐ làm lục bình phát triển mạnh, che phủ mặt nước, cản trở dòng chảy, giảm khuếch tán oxy tự nhiên và lục bình tự phân huỷ tự nhiên (cây, rể già) làm gia tăng tích tụ chất hữu cơ, bùn đáy, cũng như một số kim loại năng như hàm lượng sắt (Fe) = 2,97 mg/l vượt 5,94 lần so với QCVN 08:2023/BTNMT) gây ra hiện tượng nước đen và mùi tanh cục bộ. (Kết quả phân tích mẫu lục bình ngày 03/5/2024 của Viện Tài nguyên và Môi trường tại bến Huỳnh Vương khu vực tập kết lục bình trục vớt trên sông).

Trước thực trạng trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành, địa phương triển khai nhiều giải pháp nhằm cải thiện chất lượng nguồn nước trên lưu vực sông Vàm Cỏ Đông.

Tiếp tục triển khai Kế hoạch bảo vệ môi trường nguồn nước sông, suối, kênh, rạch trên địa bàn tỉnh Tây Ninh; yêu cầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trên lưu vực sông Vàm Cỏ Đông rà soát, đánh giá hiện trạng hệ thống thu gom, xử lý nước thải; Đẩy nhanh đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt tập trung tại các đô thị như: Long Hoa, Châu Thành, Gò Dầu, Tân Ninh, Trảng Bàng trong đó ưu tiên các khu vực xả thải trực tiếp ra sông, kênh, rạch trên lưu vực sông Vàm Cỏ Đông.- Triển khai thực hiện các dự án nạo vét công trình thủy lợi để tăng khả năng tiêu thoát nước, hạn chế tình trạng bồi lắng, tù đọng nước và cải thiện khả năng tự làm sạch của nguồn nước.

Ưu tiên khảo sát, đề xuất UBND tỉnh phương án nạo 5 vét bùn đáy sông VCĐ và tổ chức trục vớt lục bình để phát triển hạ tầng giao thông đường thủy nội địa, cảng thủy nội địa theo Quy hoạch tỉnh đã được phê duyệt tại Quyết định số 1736/QĐ-TTg ngày 29/12/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tỉnh Tây Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050; Quyết định số 2968/QĐ-UBND ngày 26/02/2026 của UBND tỉnh về việc phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch (Ngày 23/5/2025, UBND tỉnh Tây Ninh (trước sáp nhập) đã có Văn bản số 1840/UBND-KT về việc tăng cường công tác quản lý chất lượng nguồn nước sông Vàm Cỏ Đông trên địa bàn tỉnh, trong đó đã chỉ đạo Sở Xây dựng “nghiên cứu đề xuất phương án nạo vét bùn đáy sông VCĐ …”).

Theo báo cáo, Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng cho biết sẽ tăng cường công tác kiểm tra, điều tra và xử lý nghiêm các hành vi xả thải chưa đạt quy chuẩn ra môi trường nhằm hạn chế nguy cơ ô nhiễm kéo dài trên lưu vực song Vàm Cỏ Đông./.