Nhìn vào thực trạng quản lý khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường thời gian qua, hành vi trục lợi từ khoáng sản không chỉ gây thất thu ngân sách, lãng phí đầu tư công, mà còn là tội ác đối với môi trường thiên nhiên.

Khánh Hòa tổng kiểm tra và xử lý nghiêm hoạt động kinh doanh và khai thác khoáng sản trên địa bàn.

Thời gian qua, dọc khúc ruột miền Trung nói chung và tỉnh Khánh Hòa nói riêng, thị trường vật liệu xây dựng liên tục chao đảo bởi những biến động bất thường. Việc hàng loạt dự án hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia bước vào giai đoạn tăng tốc về đích đã đẩy nhu cầu về đất san lấp, cát xây dựng lên mức đỉnh điểm.

Tuy nhiên, sức nóng trên sàn giao dịch vật liệu xây dựng không đáng sợ bằng vết thương trên những dòng sông, con suối tại Khánh Hòa. Để phục vụ cho cơn khát cát san lấp, các đầu nậu không chỉ lũng đoạn về giá mà còn vươn vòi bạch tuộc kích động nạn “cát tặc”.

Khai thác khoáng sản trái phép, hoặc khai thác vượt trữ lượng, vượt tổng công suất cấp phép đang để lại những di chứng môi trường không thể đảo ngược. Sông Cái Nha Trang, sông Dinh Ninh Hòa và nhiều hệ thống suối đầu nguồn tại Cam Lâm, Diên Khánh đang phải oằn mình gánh chịu hậu quả. Việc hút cát vô tội vạ làm thay đổi cấu trúc địa tầng đáy sông, hạ thấp mực nước ngầm dẫn đến hiện tượng sạt lở bờ sông nghiêm trọng, nuốt chửng đất sản xuất của người dân và trực tiếp đe dọa đến tính mạng, sinh kế của các cộng đồng ven hạ lưu.

Không chỉ dừng lại ở sạt lở, việc băm nát các lòng sông còn làm đảo lộn chu kỳ dòng chảy, gia tăng nguy cơ lũ dữ vào mùa mưa và hạn mặn xâm nhập sâu vào mùa khô. Hệ sinh thái thủy sinh - ngôi nhà của hàng ngàn loài động thực vật - bị triệt hạ nghiêm trọng do độ đục của nước tăng cao, phá vỡ chuỗi thức ăn tự nhiên.

Rõ ràng, cái giá phải trả cho mỗi mét khối cát lậu được đổ vào nền đường cao tốc không chỉ tính bằng tiền, mà đang được đánh đổi bằng sự an nguy của môi trường và tương lai bền vững của hệ sinh thái.

Trước thực trạng nhức nhối trên, thông điệp phát lệnh từ Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa là hết sức kịp thời và cần thiết. Quyết sách siết chặt quản lý vật liệu xây dựng lần này thể hiện một tinh thần kiên quyết, toàn diện, không có “vùng cấm”.

Cụ thể, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa đã giao Sở Xây dựng phối hợp chặt chẽ với Sở Tài chính thường xuyên cập nhật, công bố chỉ số giá vật liệu xây dựng sát với diễn biến thực tế hàng tháng. Đây là “vũ khí” pháp lý bẻ gãy chiêu trò thổi giá của các đầu nậu, giúp chủ đầu tư có cơ sở chính xác để quản lý chi phí.

Cùng đó, lực lượng Công an được giao nhiệm vụ chủ trì, lập chuyên án đấu tranh, bóc gỡ các hành vi cấu kết lũng đoạn thị trường, gian lận thương mại và kiên quyết quét sạch các điểm nóng khai thác khoáng sản lậu. Những phương tiện vận chuyển cát không rõ nguồn gốc, xuất xứ sẽ bị tịch thu và xử lý hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Truy xuất nguồn gốc tất cả các vật liệu xây dựng lưu thông trên thị trường, đặc biệt là nguồn cát đắp, phải có hóa đơn, chứng từ hợp pháp, chứng minh được khai thác từ các mỏ đã được cấp phép đánh giá tác động môi trường nghiêm ngặt.

Sự quyết liệt của UBND tỉnh Khánh Hòa lần này là giải pháp tình thế cực kỳ quan trọng để dập tắt “ngọn lửa” đầu cơ hiện tại. Tuy nhiên, nhìn về dài hạn, nếu chúng ta vẫn giữ tư duy “phát triển hạ tầng bằng mọi giá dựa trên việc đào xới tài nguyên tự nhiên” thì những cuộc khủng hoảng như thế này sẽ còn tiếp diễn.

Thiết nghĩ, để bảo vệ hệ sinh thái bền vững, ngành công nghiệp xây dựng bắt buộc phải chuyển mình theo xu hướng “Xanh hóa”. Đã đến lúc các cơ quan quản lý cần có cơ chế khuyến khích, bắt buộc sử dụng các vật liệu thay thế thân thiện với môi trường. Cát nghiền từ đá thải công nghiệp, vật liệu tái chế từ phế thải xây dựng, hay phương án quy hoạch các tuyến cao tốc bằng cầu cạn để giảm áp lực đất đá san lấp, cần phải được đưa vào chương trình nghị sự và áp dụng rộng rãi.

Giữ gìn những dòng sông không bị sạt lở, bảo vệ sự bình yên của hệ sinh thái Khánh Hòa chính là bảo vệ nền tảng cốt lõi của một nền kinh tế bền vững. Quyết sách của Khánh Hòa hôm nay hy vọng sẽ là một cột mốc, thay đổi nhận thức từ quản lý hành chính đơn thuần sang tư duy hành động vì môi trường và tương lai.

Xuân Mùi