Đây là số liệu từ khảo sát “Phân loại rác tại nguồn tại Việt Nam 2025” do Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) phối hợp với TGM Research (Công ty chuyên nghiên cứu thị trường dựa trên nền tảng công nghệ, thu thập dữ liệu trực tuyến toàn cầu và công nghệ khảo sát đổi mới) thực hiện từ ngày 12/9 đến 13/11/2025, với 1.925 người tham gia trong độ tuổi 15-64, tại 6 địa phương gồm Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Khánh Hòa, TP. Hồ Chí Minh và Cần Thơ.

Từ thực tế cho thấy điểm nghẽn trong phân loại rác tại nguồn không còn ở ý thức người dân mà là ở hạ tầng

Kết quả khảo sát được PRO Việt Nam cùng các đơn vị thành viên chính thức công bố tại hội thảo “Truyền thông và kết nối PRO Việt Nam 2026” vừa diễn ra hôm 30/1/2026. Qua đó, đã phác họa rõ nét bức tranh về nhận thức và hành vi môi trường của người tiêu dùng tại 6 thành phố lớn.

Theo đó, với 98% người dân đã sẵn sàng cho một cuộc cách mạng xanh, thì chính sự ì ách của hệ thống hạ tầng tại “siêu đô thị” TP. Hồ Chí Minh đang biến những nỗ lực phân loại rác tại nguồn thành một màn kịch lãng phí niềm tin. Và đã đến lúc ngưng đổ lỗi cho “ý thức” để nhìn thẳng vào sự hụt hơi của bộ máy thực thi.

Theo quy định, kể từ ngày 1/1/2025, phân loại rác tại nguồn (PLRTN) không còn là lời kêu gọi tình nguyện mà là mệnh lệnh hành chính. Tại TP. Hồ Chí Minh, lộ trình được vạch ra vô cùng quyết liệt là đến năm 2030, hơn 90% rác thải phải được xử lý bằng công nghệ hiện đại, thay vì mang đi chôn lấp tại các “núi rác” khổng lồ như Đa Phước.

TP. Hồ Chí Minh cũng đã ban hành các quy định về giá dịch vụ thu gom mới, thiết lập các khung hình phạt lên đến hàng triệu đồng để răn đe. Về mặt lý thuyết, TP. Hồ Chí Minh đã chuẩn bị một bộ khung hoàn hảo để chuyển mình thành một đô thị tuần hoàn. Nhưng giữa “giấy trắng mực đen” và thực tế ngoài đường phố là một khoảng cách mênh mông.

Cụ thể, qua số liệu từ khảo sát “Phân loại rác thải tại nguồn tại Việt Nam 2025” của PRO Việt Nam và TGM Research (thực hiện tại 6 đô thị lớn và trọng tâm là TP. Hồ Chí Minh) đã phơi bày một sự thật ngỡ ngàng. Trong đó, vấn đề tồn đọng lớn không còn nằm ở ý thức của người dân. Thậm chí, người dân không hề thờ ơ khi có đến 97% người được hỏi quan tâm sâu sắc đến môi trường. Riêng tại TP. Hồ Chí Minh, con số này đặc biệt cao ở nhóm người trẻ. Khát khao hành động có đến 98% khẳng định sẵn sàng phân loại tại nhà. Họ thậm chí chấp nhận trả phí cao hơn nếu biết chắc chắn rác thải sẽ được tái chế thực sự.

Tuy nhiên, khảo sát cũng chỉ ra một “vực thẳm” tâm lý. Đó là, phần lớn người dân vẫn hoài nghi về điểm đến của rác. Điển hình như tại TP. Hồ Chí Minh, hình ảnh những chiếc xe rác dân lập – vốn chiếm hơn 60% năng lực thu gom của thành phố – chỉ có một ngăn duy nhất, gom tất cả rác tái chế lẫn rác thực phẩm vào một chỗ, đã trở thành nỗi ám ảnh triệt tiêu mọi động lực xanh.

Và tại hội thảo “Truyền thông và kết nối PRO Việt Nam 2026”, một sự thật cay đắng đã được thừa nhận là chúng ta đang bắt người dân chơi một trò chơi mà “trọng tài” và “sân bãi” chưa sẵn sàng.

Cụ thể, trong khi người dân tỉ mẩn chia rác thành 3 túi, thì lực lượng thu gom rác dân lập vẫn duy trì những chiếc xe thô sơ, không đủ ngăn tách biệt. Các dự án nhà máy đốt rác phát điện tại Củ Chi hay Đa Phước dù đã khởi động nhưng vẫn chưa thể “nuốt” hết 10.000 tấn rác mỗi ngày của thành phố, khiến tỷ lệ chôn lấp vẫn duy trì ở mức cao ngất ngưỡng.

Và câu chuyện giáo dục được đưa ra, khi một người mẹ dạy con phân loại rác vào buổi sáng, nhưng buổi chiều chứng kiến nhân viên vệ sinh đổ tất cả vào một thùng lớn, bài học giáo dục môi trường đó đã thất bại ngay từ trong trứng nước. Nói như Chủ tịch PRO Việt Nam Phạm Phú Ngọc Trai “Vấn đề không phải người dân thiếu ý thức, mà là hệ thống chưa theo kịp”.

Chủ tịch Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) Phạm Phú Ngọc Trai đáng giá cao ý thức người dân đã có nhiều chuyển biến tích cực, vấn đề còn lại hiện nay là hạ tầng.

Theo đó, để TP. Hồ Chí Minh không lỗi hẹn với mục tiêu hơn 90% rác thải phải được xử lý bằng công nghệ hiện đại vào năm 2030, ngành môi trường thành phố cần một cuộc tổng tấn công về hạ tầng thay vì chỉ mải mê đi phát tờ rơi tuyên truyền. Trong đó, chuẩn hóa xe thu gom, xe hai ngăn, màu sắc đồng bộ, lịch thu gom riêng biệt cho rác hữu cơ và rác tái chế.

Minh bạch hóa dòng đời rác thải như công bố dữ liệu phần trăm rác của từng địa phương đã thực sự được tái chế để người dân thấy “thành quả” hữu hình, họ sẽ tự nguyện tham gia mà không cần cưỡng chế. Đồng thời, các doanh nghiệp sản xuất phải cùng thành phố xây dựng các trạm thu hồi bao bì thông minh…

Hiện có thể nói ý thức người dân TP. Hồ Chí Minh về phân loại rác tại nguồn, bão vệ môi trường đã sẵn sàng vượt mức kỳ vọng. Theo đó, trái bóng hiện đang nằm bên sân của các nhà quản lý đô thị. Đã đến lúc ngưng đòi hỏi người dân phải là những “người hùng đơn độc”. Hãy cho 9 triệu dân một hệ thống thu gom xứng đáng với ý thức của họ, trước khi niềm tin của họ hoàn toàn cạn kiệt trong những bãi chôn lấp hỗn hợp.

Thanh Hải