Sau sáp nhập, tỉnh Phú Thọ trở thành một trong những địa phương có mạng lưới khu công nghiệp (KCN) lớn nhất vùng Thủ đô: 28 KCN đã thành lập, 17 đang hoạt động, 5 đang xây dựng, đây được xem là “bước mở chưa từng có về không gian phát triển”. Tuy nhiện địa phương không chạy theo công nghiệp bằng mọi giá, đặc biệt không đánh đổi môi trường lấy lợi ích kinh tế. Tỉnh đặt chuẩn môi trường là điều kiện tiên quyết, không phải điều kiện bổ sung.

Năm 2025, loạt quy hoạch phân khu 1/2000 cho những KCN như Thanh Ba, Yên Lạc, Đồng Sóc, Liên Hòa - Liễn Sơn được hoàn thiện, đánh dấu bước chuyển sang thế hệ KCN xanh theo chuẩn mới: Hành lang cây xanh, mặt nước; mạng lưới giao thông tách khu dân cư; hệ thống thu gom - xử lý nước thải khép kín; giám sát môi trường tự động 24/7. Điều từng là “tiêu chuẩn cao” nay đã trở thành “điều kiện vào cuộc”.

Phú thọ định hướng phát triển "công nghiệp xanh" góp phần thu hút đầu tư nước ngoài. Ảnh minh họa

Ngay từ khi làm quy hoạch các dự án, Phú Thọ chọn quy hoạch phải xanh. Địa phương đã chọn cách làm khó nhất: Siết chuẩn trước, giám sát trước để doanh nghiệp bước vào môi trường minh bạch và dài hạn...

Chính tư duy đó đã tạo ra những quyết định mạnh mẽ, trong đó đáng chú ý nhất là di dời 11 nhà máy khỏi “nội đô” Việt Trì. Những cơ sở sản xuất này buộc phải chuyển về các KCN đang hoàn thiện hạ tầng theo chuẩn môi trường mới như Trung Hà II. Không gian sạch được trả lại cho đô thị; còn các KCN mới trở thành “bến đỗ” cho những ngành ít phát thải, công nghệ cao.

Khi những KCN xanh định hình trong không gian phát triển mới của tỉnh, có thể thấy lựa chọn khó đang dần tạo ra nền tảng vững chắc cho tương lai.

Ngay trước khi các KCN chuyển mình sang thế hệ mới, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông đã xác định rõ một nguyên tắc mang tính dẫn đường: Cam kết của Việt Nam tại COP26 về phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 không chỉ là mục tiêu quốc gia, mà là trách nhiệm của từng địa phương. Vì vậy, Phú Thọ phải lựa chọn con đường phát triển bền vững - nơi kinh tế, xã hội và môi trường được giữ thế cân bằng.

Tư duy ấy tạo thành nền tảng để hệ thống KCN chuyển hướng mạnh mẽ sang mô hình xanh, sinh thái và công nghệ cao. Nếu quy hoạch và hạ tầng là phần “xương sống” của công nghiệp xanh, thì doanh nghiệp chính là “nhịp tim” duy trì sức sống cho mô hình này.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng vốn FDI thu hút vào tỉnh Phú Thọ đạt gần 1,4 tỷ USD, bằng 82% kế hoạch năm và cao gấp khoảng 3,6 lần so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, vốn đầu tư trong nước (DDI) đạt hơn 15,4 nghìn tỷ đồng. Năm 2025, tỉnh đã có 68 dự án đi vào hoạt động, trong đó 48 dự án FDI thuộc nhóm điện tử - linh kiện. Sự dịch chuyển của dòng vốn cho thấy một xu thế rõ rệt: Doanh nghiệp cần môi trường sạch để tăng sức cạnh tranh; tỉnh cần công nghệ sạch để phát triển dài hạn. Hai phía gặp nhau ở cùng một tiêu chuẩn - chuẩn xanh.

Theo ông Lưu Quốc Khánh - Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hòa Phú - chủ đầu tư KCN Phú Sơn phân tích: “Kinh tế công nghiệp chỉ bền vững khi nó không lấy đi nhiều hơn những gì nó tạo ra. Đầu tư hạ tầng xanh không phải khoản chi bổ sung, mà là phần cốt lõi của năng lực cạnh tranh. Một KCN muốn đi đường dài phải chứng minh được rằng nó đủ sạch, đủ minh bạch để các dự án công nghệ cao gửi gắm tương lai”.

Giám sát môi trường cũng chuyển sang mô hình hoàn toàn mới. Tất cả KCN đều vận hành hệ thống xử lý nước thải tập trung, dữ liệu giám sát gửi về cơ quan quản lý theo thời gian thực. Tỉnh không chỉ kiểm tra hồ sơ, mà đi sâu vào dây chuyền, điểm xả thải, yêu cầu doanh nghiệp công bố thông tin môi trường minh bạch hơn. “Chúng tôi đang xây dựng cơ chế giám sát giai đoạn 2026, trong đó nâng tỉ lệ doanh nghiệp báo cáo tự động, tăng kiểm tra thực địa” - ông Biên cho biết.

Doanh nghiệp xanh không thể phát triển nếu thủ tục và thể chế còn chậm. Vì vậy, cải cách hành chính được xem là “trụ thứ ba” trong hệ sinh thái công nghiệp xanh. Năm 2025, Ban Quản lý các KCN giải quyết 100% hồ sơ đúng và trước hạn, cắt giảm 30% thời gian xử lý theo Nghị quyết 66/NQ-CP; đồng thời số hóa đầy đủ thông tin về các KCN trên địa bàn, hình thành “bản đồ công nghiệp số” để nhà đầu tư biết chính xác quỹ đất, hạ tầng, môi trường của từng khu. Điều này không chỉ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, mà còn cho phép chính quyền kiểm soát chất lượng dự án từ đầu - chọn đúng, sàng lọc tốt, tránh dự án tiêu hao tài nguyên hoặc phát thải lớn.

Định hướng được cụ thể hóa trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh: Đến năm 2030, Phú Thọ phải trở thành trung tâm công nghiệp xanh - bền vững - công nghệ cao của vùng Thủ đô. Các chỉ tiêu môi trường cũng được nâng lên tương xứng: 100% KCN đạt chuẩn môi trường; 100% chất thải nguy hại được xử lý; dự án mới bắt buộc áp dụng công nghệ hiện đại, phát thải thấp.

Dòng chảy công nghiệp của Phú Thọ đang đổi hướng: Từ mở rộng bằng số lượng sang phát triển bằng chất lượng, từ tăng trưởng nóng sang tăng trưởng xanh - nơi mỗi dự án được chọn lựa không chỉ vì vốn, mà vì tương lai nó mang lại.

Những KCN xanh hôm nay không chỉ là những điểm sáng trên bản đồ kinh tế, mà còn là lời cam kết của tỉnh về một con đường tăng trưởng văn minh, tôn trọng môi trường và hướng đến tương lai bền vững.