Sẵn sàng vận hành sàn giao dịch carbon trong nước

Mới đây, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) vừa hoàn tất việc đăng ký hạn ngạch phát thải khí nhà kính giai đoạn 2025-2026 trên Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch và tín chỉ carbon. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng nhằm đưa thị trường carbon trong nước vào vận hành theo lộ trình đã được Chính phủ phê duyệt.

Trước đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định phê duyệt tổng lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính phân bổ thí điểm cho các cơ sở thuộc những ngành phát thải trọng điểm. Tổng hạn ngạch được phân bổ trong giai đoạn đầu đạt hơn 511 triệu tấn CO2e, trong đó năm 2025 là 243 triệu tấn CO2e và năm 2026 là 268 triệu tấn CO2e.

Nguồn hạn ngạch này được phân bổ cho 92 doanh nghiệp thuộc ba lĩnh vực có lượng phát thải lớn gồm nhiệt điện, sắt thép và xi măng. Danh sách tham gia đợt đầu quy tụ nhiều doanh nghiệp quy mô lớn như Hòa Phát, Formosa, EVN, Điện lực Dầu khí, VICEM cùng một số đơn vị khác đã hoàn tất các thủ tục đăng ký tham gia hệ thống.

Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp phải bảo đảm lượng phát thải nằm trong giới hạn hạn ngạch được cấp. Trường hợp phát thải vượt mức cho phép, doanh nghiệp có thể mua thêm hạn ngạch từ các đơn vị còn dư hoặc sử dụng tín chỉ carbon để bù đắp. Tuy nhiên, lượng tín chỉ carbon được sử dụng để bù trừ không vượt quá 30% tổng hạn ngạch được phân bổ.

Theo kế hoạch, đợt giao dịch đầu tiên của lượng hạn ngạch phát thải này sẽ bắt đầu từ ngày 29/6 và kéo dài đến ngày 24/12/2027.

Theo kế hoạch, đợt giao dịch đầu tiên của lượng hạn ngạch phát thải này sẽ bắt đầu từ ngày 29/6 và kéo dài đến ngày 24/12/2027. (Ảnh minh họa)

Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) cũng đã tổ chức Lễ ký kết Biên bản phối hợp tổ chức vận hành sàn giao dịch carbon trong nước, nhằm hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước với các đơn vị vận hành hạ tầng thị trường, tạo nền tảng để thị trường carbon hoạt động an toàn, minh bạch và hiệu quả theo lộ trình đã được Chính phủ phê duyệt.

Để phối hợp tổ chức vận hành sàn giao dịch carbon trong nước, các bên đã ký kết 6 biên bản phối hợp gồm: 3 biên bản phối hợp giữa Bộ NN&MT (đại diện là Cục Biến đổi khí hậu) với Sở Giao dịch Chúng khoán Việt Nam (VNX), Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX); 3 biên bản phối hợp giữa VSDC với VNX, HNX, Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV).

Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tổ chức Lễ ký kết Biên bản phối hợp tổ chức vận hành sàn giao dịch carbon trong nước.

Thực hiện cam kết quốc tế, mở ra không gian kinh tế mới trong nước

Để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, phát triển thị trường tín chỉ carbon được xem là một trong những giải pháp quan trọng. Theo ông Nguyễn Tuấn Quang Phó cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), đây không chỉ là một công cụ kinh tế nhằm thu hút đầu tư vào công nghệ xanh, sạch, mà còn tạo động lực để doanh nghiệp chủ động cắt giảm phát thải.

Ông Quang cho biết, thị trường tín chỉ carbon toàn cầu đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh với quy mô được dự báo đạt khoảng 24 tỷ USD vào năm 2030. Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam chính thức đưa sàn giao dịch carbon vận hành vào cuối tháng 6 (sau khi đã thống nhất với Bộ Tài chính, các cơ quan có liên quan) được xem là dấu mốc quan trọng, không chỉ nhằm thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải mà còn mở ra một không gian kinh tế mới cho doanh nghiệp trong nước.

Tiềm năng của thị trường carbon là rất lớn, song để biến cơ hội thành nguồn thu thực sự, doanh nghiệp cần được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng và năng lực đáp ứng các yêu cầu của thị trường. Vì vậy, bên cạnh hoàn thiện khung pháp lý, ông Quang khẳng định sẽ tiếp tục đẩy mạnh hoạt động kết nối, hỗ trợ và hướng dẫn doanh nghiệp tháo gỡ các rào cản kỹ thuật trong quá trình tham gia thị trường carbon.

Hiện nay, Việt Nam có 2.166 cơ sở thuộc diện bắt buộc kiểm kê khí nhà kính, chiếm khoảng 70% tổng lượng phát thải trực tiếp của cả nước. Đồng thời, hạn ngạch phát thải đã được phân bổ cho 110 cơ sở phát thải lớn nhất, tương ứng khoảng 40% lượng phát thải quốc gia. Đây được xem là những bước chuẩn bị quan trọng để hình thành và vận hành sàn giao dịch carbon trong nước.

Việc Việt Nam chính thức đưa sàn giao dịch carbon vận hành vào cuối tháng 6 (sau khi đã thống nhất với Bộ Tài chính, các cơ quan có liên quan) được xem là dấu mốc quan trọng, không chỉ nhằm thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải mà còn mở ra một không gian kinh tế mới cho doanh nghiệp trong nước. (Ảnh minh họa)

Việt Nam đang phát triển thị trường carbon như một công cụ quan trọng nhằm hỗ trợ thực hiện các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và hướng tới đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Thông qua hoạt động mua bán hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, thị trường carbon giúp các tổ chức, doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí tuân thủ, khuyến khích đầu tư vào công nghệ sạch và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Đồng thời, đây cũng là cơ hội để Việt Nam huy động các nguồn lực xã hội cho các hoạt động giảm phát thải, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, tuần hoàn và phát thải thấp.

Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho tổ chức, vận hành hệ thống giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon theo cơ chế thị trường.

Bộ NN&MT đã ban hành quy định về quản lý, vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon; đồng thời phối hợp với các bên liên quan chuẩn bị việc đăng ký hạn ngạch phát thải khí nhà kính, cấp mã trong nước, trao đổi dữ liệu, kết nối hệ thống và các nghiệp vụ cần thiết để phục vụ vận hành sàn giao dịch carbon trong nước.

Theo mô hình được Chính phủ phê duyệt, Bộ NN&MT quản lý Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon; VSDC thực hiện chức năng lưu ký và thanh toán; HNX tổ chức và vận hành hệ thống giao dịch; VNX thực hiện chức năng giám sát hoạt động giao dịch theo thẩm quyền; ngân hàng thanh toán thực hiện thanh toán tiền giao dịch theo quy định.

Ông Nguyễn Tuấn Quang - Phó Cục trưởng phụ trách Cục Biến đổi khí hậu, Bộ NN&MT cho biết, việc hình thành thị trường carbon trong nước là một quá trình mới, phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các đơn vị vận hành hạ tầng thị trường, các tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ giao dịch và cộng đồng doanh nghiệp. Các bên cần tiếp tục phối hợp thường xuyên, kịp thời, nhất là trong việc bảo đảm an toàn thông tin, xử lý các tình huống phát sinh và hướng dẫn các chủ thể tham gia thị trường.

“Cục Biến đổi khí hậu sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, VSDC, VNX, HNX, ngân hàng thanh toán, các thành viên thị trường và các cơ quan liên quan để từng bước vận hành hiệu quả sàn giao dịch carbon trong nước theo lộ trình đã được Chính phủ phê duyệt.

Hiện các cơ quan đang nỗ lực triển khai các hạng mục nhằm bảo đảm các hoạt động đăng ký, lưu ký, giao dịch và thanh toán hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon được thực hiện thông suốt, minh bạch và hiệu quả. Chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết để đưa sàn giao dịch carbon trong nước đi vào hoạt động”, ông Quang thông tin.