Trước đây, tại nhiều vùng quê Thanh Hóa, môi trường nông thôn chưa thực sự được quan tâm đúng mức. Tình trạng xả rác bừa bãi, đổ chất thải sinh hoạt xuống kênh mương, ao hồ; chăn nuôi trong khu dân cư không đảm bảo vệ sinh; sử dụng nhà tiêu, nhà tắm chưa hợp vệ sinh… vẫn còn phổ biến. Phần lớn người dân coi đây là những thói quen sinh hoạt lâu đời, chưa ý thức đầy đủ về tác hại lâu dài đối với môi trường sống và sức khỏe cộng đồng. Công tác bảo vệ môi trường khi đó chủ yếu dựa vào sự nhắc nhở của chính quyền, mang tính bị động và thiếu tính bền vững.

Khi xây dựng nông thôn mới được triển khai đồng bộ, tiêu chí số 17 được xác định là một tiêu chí bắt buộc và xuyên suốt, nhận thức của người dân từng bước được nâng lên thông qua công tác tuyên truyền sâu rộng, gắn lý thuyết với thực tiễn. Các cấp Ủy đảng, Chính quyền địa phương, các Hội đã đổi mới hình thức vận động, chuyển từ tuyên truyền một chiều sang phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng”. Nhờ đó, người dân không còn đứng ngoài cuộc mà trở thành chủ thể trực tiếp tham gia bảo vệ môi trường nông thôn.

Nhiều phong trào, mô hình bảo vệ môi trường được người dân trực tiếp tham gia và triển khai nhân rộng như: “Khu dân cư sáng – xanh – sạch – đẹp – an toàn”, “Ngày Chủ nhật xanh”, “Tuyến đường hoa, hàng rào xanh”, “Thu gom, phân loại rác thải tại nguồn”. Thông qua các hoạt động cụ thể, gần gũi với đời sống hằng ngày, nhiều người dân dần hình thành thói quen giữ gìn vệ sinh môi trường, không xả rác bừa bãi, chủ động thu gom và xử lý chất thải sinh hoạt đúng quy định.

Đáng chú ý, sự chuyển biến về nhận thức đã lan tỏa mạnh mẽ trong từng gia đình, từng thôn xóm. Các hộ gia đình đã chủ động mua thùng đựng rác để trước cổng nhà, tham gia dọn vệ sinh đường làng, ngõ xóm, có ý thức giữ gìn không gian chung, coi việc bảo vệ môi trường là trách nhiệm và danh dự của mình. Nhiều hộ gia đình còn tự nguyện hiến đất mở đường, trồng cây xanh, cải tạo vườn tạp, xây dựng công trình vệ sinh hợp chuẩn, góp phần làm cho diện mạo làng quê Thanh Hóa ngày càng khang trang, sạch đẹp.

Những thùng rác được người xã Hoằng Tiến, tỉnh Thanh Hóa trang bị trước cổng nhà

Không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn vệ sinh môi trường sinh hoạt, nhận thức của người dân Thanh Hóa còn có sự chuyển biến tích cực trong sản xuất nông nghiệp và bảo đảm an toàn thực phẩm. Như hộ gia đình ông Mai Văn Thông ở thôn Yên Lộc xã Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa đã áp dụng mô hình trồng dưa vàng trong nhà màng, nhà kính giúp giảm tối đa việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Hay hộ gia đình bà Trịnh Thị Bính ở thôn Là Thôn, xã Yên Định, tỉnh Thanh Hóa đã thực hiện mô hình nuôi gà trên đệm lót sinh học dày và nuôi sâu canxi, ủ phân hữu cơ vi sinh từ phế phụ phẩm nông nghiệp, giúp cải thiện môi trường sống cho vật nuôi, hạn chế được mùi hôi phát tán ra bên ngoài, không gây ảnh hưởng đến dân cư.

Bà N.T.L người dân ở thôn Ninh Phú, xã Vạn Lộc chia sẻ: “Từ khi xây dựng Nông thôn mới, người dân chúng tôi cũng mới hình thành được ý thức về bảo vệ môi trường nông thôn. Ngoài việc giữ gìn cho nhà mình được sạch sẽ, tôi vẫn tham gia quét dọn đường làng, ngõ xóm, trồng hoa ven đường do thôn phát động để giúp cho thôn Ninh Phú ngày càng trở nên sạch đẹp, sớm hoàn thành mục tiêu xây dựng NTM Nâng cao, NTM Kiểu mẫu".

Hộ dân ở xã Nga An, tỉnh Thanh Hóa trồng các chậu hoa ngay trước cổng nhà

Từ năm 2021 đến nay, các cấp Hội Nông dân trên toàn tỉnh đã vận động hội viên, nông dân hiến 359.297,5 m2 đất; tu sửa và làm mới 3.354,5 km đường giao thông nông thôn, kênh mương; tham gia xây dựng 2.030 công trình các loại; xây dựng được 806 tổ tự quản về bảo vệ môi trường nông thôn; xây dựng mới 569 mô hình HND tham gia thực hiện các chỉ tiêu về An toàn thực phẩm. Riêng 6 tháng đầu năm 2024, Hội Nông dân tỉnh đã tổ chức 10 lớp tập huấn cho 1.500 hội viên về công tác bảo vệ môi trường, bàn giao 200 thùng chứa rác thải, chế phẩm sinh học tại một số huyện trong tỉnh.

Đoàn thanh niên tỉnh Thanh Hóa cùng với người dân đã xây dựng được 35 tuyến đường thanh niên kiểu mẫu “con đường bích họa”, 15km đường điện thắp sáng đường quê, 43 tuyến đường “cột điện nở hoa”, 683 “hàng cây thanh niên” và trồng mới trên 1.300 nghìn cây xanh, 103 “vườn ươm thanh niên lập nghiệp”…

Bức tường được người dân xã Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa vẽ cảnh làng quê

Có thể khẳng định rằng, xây dựng nông thôn mới ở Thanh Hóa không chỉ là quá trình đầu tư hạ tầng hay hoàn thiện các tiêu chí kỹ thuật, mà còn là quá trình chuyển biến sâu sắc về nhận thức xã hội và ý thức bảo vệ môi trường của người dân. Từ chỗ thụ động, trông chờ, người dân đã trở thành lực lượng nòng cốt, góp phần quyết định thành công của tiêu chí số 17 nói riêng và chương trình xây dựng nông thôn mới nói chung. Đây chính là nền tảng vững chắc để Thanh Hóa hướng tới một nền nông thôn xanh – sạch – đẹp, văn minh và phát triển bền vững trong tương lai.