Trước đây, khi đối mặt với các điểm tập kết rác gây ô nhiễm, người dân thường chỉ biết trông chờ vào các cơ quan quản lý hành chính với quy trình xử phạt đôi khi chưa đủ sức răn đe. Tuy nhiên, kể từ khi Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm giao Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công có hiệu lực, ngành Kiểm sát đã chính thức bước ra “tiền tuyến”.

Kiểm sát viên trực tiếp xuống hiện trường - Ảnh: VKSND TP. Cần Thơ

Không còn đứng sau bức màn giám sát tư pháp, các Kiểm sát viên hiện nay đã trực tiếp xuống địa bàn, đo đạc hiện trường và thu thập chứng cứ để bảo vệ quyền được sống trong môi trường trong lành của nhân dân.

Điển hình như tại TP. Cần Thơ, VKSND Khu vực 1 đã khẳng định vai trò tiên phong khi tiến hành xác minh hàng loạt phản ánh tại phường Cái Khế và phường An Bình vào đầu tháng 2/2026.

Tại đường Đoàn Thị Điểm (phường Cái Khế), một bãi tập kết phế liệu tự phát tồn tại lâu đời đã gây bức xúc nghiêm trọng do mùi hôi thối và nguy cơ cháy nổ. Trong khi đó, tại Khu tái định cư An Bình, rác thải sinh hoạt bủa vây các tuyến đường số 13, 10A, 25... làm mất mỹ quan đô thị.

Xác định đây là hành vi xâm phạm lợi ích công cộng, Viện Kiểm soát nhân dân Khu vực 1 đã ban hành 02 kiến nghị quan trọng gửi Chủ tịch UBND các phường, yêu cầu xử lý triệt các bãi rác, phế liệu trái phép và yêu cầu hộ dân cam kết không tái phạm.

Đồng thời yêu cầu chính quyền địa phương lắp đặt hệ thống camera tại các tuyến đường trọng điểm để kịp thời phát hiện và “phạt nguội” hành vi đổ trộm. Cùng đó, tăng cường tuyên truyền gắn liền với Chỉ thị 06-CT/TU của Thành ủy Cần Thơ về vệ sinh môi trường.

Tương tự tại Đồng Tháp, giữa tháng 3/2026, VKSND Khu vực 10 tỉnh Đồng Tháp cũng đã có cuộc kiểm tra thực tế đầy kịch tính tại ấp M2, xã T. Đoàn công tác do đồng chí Phạm Tuấn Kiệt - Phó Viện trưởng trực tiếp dẫn đầu đã chỉ ra những sai phạm không thể chối cãi: 28 thùng rác không nắp lấn chiếm lòng đường, nước rỉ rác bốc mùi hôi thối và sự xuất hiện của các loại rác thải nguy hại như kim tiêm.

Sự quyết liệt của Viện Kiểm sát đã buộc đơn vị thu gom rác tại địa phương phải thừa nhận trách nhiệm và đưa ra cam kết bằng văn bản “Khắc phục toàn bộ tình trạng ô nhiễm trước 8h sáng ngày hôm sau”.

Sự vào cuộc đồng bộ của Viện Kiểm soát nhân dân tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ là hoạt động kiểm tra thông thường, mà là bước chuẩn bị hồ sơ pháp lý kỹ lưỡng. Nếu các kiến nghị không được thực hiện hoặc tình trạng ô nhiễm tái diễn, Viện Kiểm sát có quyền khởi kiện dân sự độc lập – một quyền năng mới đầy sức nặng.

Tại TP. Hồ Chí Minh, cũng từ phản ánh của người dân và dư luận xã hội về tình trạng rác thải gây ô nhiễm nghiêm trọng khu vực cửa ngõ sân bay Tân Sơn Nhất, Viện Kiểm soát nhân dân Khu vực 4 - TP. Hồ Chí Minh đã chủ động kiểm tra, xác minh và ban hành kiến nghị yêu cầu các cơ quan chức năng khẩn trương khắc phục, bảo vệ lợi ích công theo tinh thần Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội.

Thông qua kiến nghị, Viện Kiểm soát nhân dân Khu vực 4 - TP. Hồ Chí Minh không chỉ yêu cầu xử lý hành vi vi phạm, mà còn nhấn mạnh trách nhiệm phối hợp của chính quyền địa phương trong công tác quản lý môi trường, giữ gìn trật tự đô thị, bảo đảm môi trường sống an toàn, lành mạnh cho người dân.

Hình ảnh lực lượng Viện Kiểm soát nhân dân xuất hiện tại các "điểm nóng" ô nhiễm môi trường mang lại niềm tin rất lớn cho cộng đồng

Đơn cử những vụ việc cụ thể trên, vị thế của ngành Kiểm sát trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân càng được khẳng định. Theo đó, Nghị quyết 205/2025/QH15 của Quốc hội không chỉ là một văn bản thí điểm, mà đang thực sự trở thành “lá chắn” bảo vệ môi trường sống cho mỗi gia đình Việt.

Khi Viện kiểm soát “tuyên chiến” với ô nhiễm môi trường, trực tiếp nhận phản ánh và xác minh ngay lập tức. Sự kết hợp giữa kiểm tra hiện trường, kiến nghị hành chính và sẵn sàng khởi kiện dân sự của cơ quan tố tụng sẽ tạo ra áp lực, khiến các đơn vị vi phạm không thể lơ là. Vì vậy, sự vào cuộc của Viện Kiểm soát nhân dân đã bắt đầu mang lại niềm tin rất lớn cho cộng đồng.

Thanh Hải