Trụ sở làm việc của BQL Khu BTTN Pù Huống, đóng trên địa bàn Khối 7, xã Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An.

Thay đổi trong tư duy quản lý

Trong những năm gần đây, Pù Huống được biết đến như một đơn vị tiên phong ứng dụng khoa học - công nghệ, mở rộng hợp tác quốc tế và thúc đẩy mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng.

Theo đó, Pù Huống là 1 trong 3 vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới miền Tây Nghệ An, sở hữu nguồn tài nguyên sinh học phong phú với 1.806 loài thực vật bậc cao và 568 loài động vật thuộc các nhóm Thú, Chim, Bò sát, Lưỡng cư và Cá. Những con số này được cập nhật liên tục nhờ các đợt điều tra phối hợp với nhiều viện nghiên cứu và trường đại học, tạo nền tảng khoa học quan trọng cho mọi quyết sách bảo tồn.

Cụ thể, chiến lược bảo tồn xoay quanh hai trụ cột: bảo vệ nguyên vẹn tài nguyên rừng và nâng cao năng lực cộng đồng để cùng quản lý, cùng hưởng lợi, cùng gìn giữ. Một trong những chuyển biến lớn nhất là việc ứng dụng công nghệ vào quản lý rừng. Hệ thống GPS, bản đồ số, QGIS và đặc biệt là thử nghiệm bẫy ảnh (camera trap) đã ghi nhận sự xuất hiện của nhiều loài thú quý hiếm, giúp xác định vùng sinh cảnh ưu tiên và theo dõi biến động đa dạng sinh học một cách khách quan, hiệu quả.

Thác Bản Bìa

Song song với bảo vệ rừng, Pù Huống cũng triển khai nhiểu dự án trồng rừng thay thế với diện tích 30 ha, phát triển vườn thực vật ngoại vi gần 10 ha nhằm bảo tồn và nhân giống cây bản địa. Các mô hình này không chỉ phục hồi sinh cảnh mà còn tạo sinh kế cho người dân vùng đệm.

Ngoài ra, Pù Huống còn tích cực mở rộng hợp tác quốc tế với các tổ chức như Vườn thú San Diego (Mỹ), LoCoFoRest (Thụy Điển), Tokyo Metropolitan University… góp phần đưa hình ảnh khu bảo tồn trở thành điểm sáng về quản trị rừng và giáo dục môi trường.

Đặc biệt. dấu ấn quan trọng nhất của Pù Huống chính là sự thay đổi trong tư duy quản lý, chuyển từ phương thức truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu, công nghệ và lấy cộng đồng làm trung tâm của chiến lược bảo tồn.

Pù Huống thực hiện ba hướng tiếp cận để vượt qua trở ngại

Đối với công tác cứu hộ, Khu BTTN Pù Huống luôn phối hợp chặt chẽ với kiểm lâm địa bàn và các vườn quốc gia để tiếp nhận, chăm sóc ban đầu và tái thả động vật hoang dã. Gần đây, đơn vị này đã tiếp nhận 11 cá thể Khỉ từ Trung tâm cứu hộ VQG Cúc Phương và tái thả thành công.

Các cá thể này thích nghi rất tốt với điều kiện rừng tự nhiên ở Pù Huống. Đây là minh chứng rõ ràng cho chất lượng sinh cảnh, sự phù hợp giữa cấu trúc rừng, nguồn thức ăn và điều kiện tự nhiên của khu bảo tồn đối với nhiều loài động vật hoang dã. Mỗi đợt tái thả còn được theo dõi chặt chẽ để đánh giá khả năng hòa nhập của động vật vào môi trường tự nhiên.

Đàn khỉ cộc hay còn gọi là khỉ mặt đỏ

Tuy nhiên với diện tích hơn 46.000 ha, trải dài qua 8 xã miền núi, việc quản lý của Pù Huống sẽ gặp nhiều khó khăn. Trong đó, địa hình chia cắt, lực lượng mỏng trong khi các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi là áp lực lớn nhất mà Pù Huống phải đối mặt.

Bên cạnh đó, sự chênh lệch về chế độ giữa các nhóm lực lượng làm nhiệm vụ bảo vệ rừng cũng tạo ra không ít trăn trở, ảnh hưởng đến tính ổn định của lực lượng bảo vệ rừng.

Để vượt qua những bất lợi trên, Pù Huống thực hiện ba hướng tiếp cận: Thứ nhất, quản lý bằng công nghệ. Ứng dụng GPS, QGIS, phần mềm SMART và bẫy ảnh giúp nhận diện điểm nóng, bố trí lực lượng hợp lý, giảm tải cho tuần tra thủ công.

Thứ hai, phối hợp liên ngành. Pù Huống làm việc chặt chẽ với kiểm lâm, chính quyền địa phương và công an xã để xử lý vi phạm, đồng thời tổ chức truy quét bẫy thú thường xuyên. Mỗi năm, hàng trăm bẫy thú được tháo gỡ, góp phần giảm nguy cơ gây hại cho động vật hoang dã.

Thứ ba, giữ vững tinh thần cho đội ngũ. Pù Huống luôn tạo môi trường làm việc đoàn kết, minh bạch, bảo đảm mọi đóng góp đều được ghi nhận. Đặc biệt, sức mạnh lớn nhất của Pù Huống nằm ở tinh thần bền bỉ và lòng yêu nghề của những người ngày đêm bám rừng, vượt qua khó khăn để bảo vệ từng tấc rừng.

Giám đốc Khu BTTN Pù Huống Võ Minh Sơn

Nói về hướng đi tiếp theo, Giám đốc Khu BTTN Pù Huống Võ Minh Sơn cho rằng: "Tôi kỳ vọng Pù Huống sẽ bước sang giai đoạn bảo tồn chủ động và hiện đại hơn, dựa trên sự kết hợp giữa khoa học - công nghệ, cộng đồng và sinh kế. Về bảo tồn thiên nhiên, chúng tôi muốn xây dựng ngân hàng dữ liệu sinh học đầy đủ, mở rộng hệ thống bẫy ảnh và ứng dụng GIS theo hướng dự báo rủi ro, từ đó chủ động trong quản lý.

Về cứu hộ động vật, Pù Huống sẽ hướng đến xây dựng khu chăm sóc tạm thời đạt chuẩn, ký kết thêm các thỏa thuận với trung tâm cứu hộ và tăng cường giám sát sau tái thả. Trong dài hạn, chúng tôi đặt mục tiêu phát triển mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng - khoa học - sinh kế, hỗ trợ người dân trồng dược liệu dưới tán rừng, phát triển lâm sản ngoài gỗ và các mô hình sinh kế bền vững. Khi người dân sống tốt hơn, rừng sẽ được bảo vệ tốt hơn. Tôi luôn tin rằng con đường phát triển của Pù Huống phải là con đường bảo tồn bền vững – nơi thiên nhiên, con người và sinh kế hài hòa với nhau. Khi cộng đồng tin vào giá trị của rừng, thì rừng sẽ được bảo vệ một cách tự nhiên và bền vững nhất".