Khai mở giá trị văn hóa biển, thúc đẩy kinh tế du lịch xanh

Với đường bờ biển dài khoảng 192 km, trải dài từ Tuy Phong, Phan Thiết đến Hàm Thuận Nam và La Gi, vùng ven biển phía Đông Nam tỉnh Lâm Đồng là nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa biển đặc sắc. Qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, cư dân địa phương đã tạo dựng nên hệ thống tín ngưỡng, lễ hội, nghề truyền thống và phong tục tập quán mang đậm dấu ấn của đời sống gắn với biển cả.

Lễ hội đua thuyền được tổ chức hàng năm

Trong đó, tín ngưỡng thờ cá Ông được xem là nét văn hóa tiêu biểu của cộng đồng ngư dân. Nhiều lăng, vạn có lịch sử hàng trăm năm như vạn Thủy Tú, lăng An Thạnh hay lăng Thạch Long vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn, trở thành những "bảo tàng sống" lưu giữ các giá trị văn hóa biển. Đặc biệt, vạn Thủy Tú hiện bảo tồn nhiều sắc phong triều Nguyễn cùng hàng trăm bộ xương cá Ông có niên đại hàng trăm năm, là nguồn tư liệu quý phục vụ nghiên cứu lịch sử, văn hóa và phát triển du lịch.

Hằng năm, Lễ hội Cầu ngư được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo người dân và du khách. Những nghi thức truyền thống cầu mong mưa thuận gió hòa, biển yên sóng lặng, ngư dân đánh bắt thuận lợi không chỉ phản ánh đời sống tâm linh mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, ý thức gắn bó với biển và khát vọng chinh phục thiên nhiên của cư dân miền biển.

Lễ hội Cầu ngư, ngư dân lại tụ hội về các lăng Ông để thực hiện các nghi thức truyền thống cầu cho mưa thuận gió hòa, tôm, cá đầy khoang

Bên cạnh các giá trị tín ngưỡng, nhiều nghề truyền thống như làm nước mắm, chế biến hải sản, đóng tàu thuyền, đan lưới hay các làng nghề của đồng bào Chăm cũng tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc màu. Đây là những nguồn tài nguyên nhân văn quý giá có thể trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng nếu được đầu tư đúng hướng.

Tuy nhiên, nhiều năm qua, du lịch biển tại địa phương vẫn chủ yếu dựa vào lợi thế cảnh quan tự nhiên và các loại hình nghỉ dưỡng. Các hoạt động trải nghiệm văn hóa bản địa còn khá khiêm tốn, chưa tạo được chuỗi sản phẩm đủ sức giữ chân du khách hoặc gia tăng giá trị cho ngành du lịch.

Từ góc độ phát triển bền vững, nhiều chuyên gia cho rằng việc khai thác di sản văn hóa cần đặt trong mối quan hệ hài hòa với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Các không gian văn hóa ven biển chỉ thực sự hấp dẫn khi môi trường biển được gìn giữ trong lành, hệ sinh thái được bảo vệ và cảnh quan không bị tác động bởi ô nhiễm hay khai thác quá mức.

Đây cũng là định hướng phù hợp với xu thế phát triển du lịch xanh đang được nhiều địa phương lựa chọn. Thay vì chỉ khai thác cảnh quan, các sản phẩm trải nghiệm có thể được xây dựng trên nền tảng văn hóa cộng đồng như theo chân ngư dân kéo lưới lúc bình minh, tham gia chợ cá, tìm hiểu quy trình làm nước mắm truyền thống, thưởng thức ẩm thực địa phương, nghe kể chuyện về cá Ông hoặc khám phá các lễ hội dân gian.

Những hoạt động này không chỉ giúp du khách có thêm trải nghiệm chân thực mà còn tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân địa phương. Khi cộng đồng trực tiếp hưởng lợi từ di sản, họ sẽ có thêm động lực để gìn giữ nghề truyền thống, bảo vệ môi trường sống và duy trì các giá trị văn hóa lâu đời.

Song song với đó, việc ứng dụng công nghệ số trong quảng bá di sản cũng được xem là giải pháp quan trọng. Các nền tảng số, sản phẩm truyền thông đa phương tiện hay bản đồ du lịch thông minh sẽ góp phần lan tỏa hình ảnh văn hóa biển đến đông đảo du khách trong và ngoài nước, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và bảo tồn.

Hiện khu vực phía Đông Nam tỉnh Lâm Đồng có hơn 300 di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh đã được kiểm kê, trong đó có 28 di tích cấp quốc gia và 55 di tích cấp tỉnh. Đây là nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng để xây dựng các tuyến du lịch liên kết giữa biển và cao nguyên, kết nối du lịch sinh thái, nông nghiệp, văn hóa Chăm và văn hóa biển thành chuỗi sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Trong bối cảnh ngành du lịch đang chuyển mạnh sang mô hình phát triển xanh và có trách nhiệm, việc đánh thức di sản văn hóa biển không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc địa phương mà còn tạo động lực cho phát triển kinh tế biển bền vững. Khi bảo tồn văn hóa đi đôi với bảo vệ môi trường, phát huy vai trò của cộng đồng và ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý, những giá trị truyền thống sẽ tiếp tục được lan tỏa, góp phần xây dựng Lâm Đồng trở thành điểm đến hấp dẫn, thân thiện và phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa và môi trường.