Nửa thế kỷ nhìn lại hành trình vẻ vang từ ngày Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu, TP. Hồ Chí Minh không chỉ chuyển mình trở thành đầu tàu kinh tế, mà còn đang bước vào một cuộc chuyển dịch hạ tầng mang tính lịch sử. Đó là, trả lại sự trong lành cho những dòng sông, kiến tạo một đô thị bền vững, văn minh và nghĩa tình.

Năm 1976, thành phố chính thức mang tên Bác. Trong suốt 50 năm qua, cùng với những nhịp điệu hối hả của công nghiệp hóa và hiện đại hóa, đô thị hạ lưu hệ thống sông Sài Gòn đã phát triển với tốc độ thần kỳ. Tuy nhiên, đi kèm với sự thịnh vượng ấy, lượng nước thải sinh hoạt phát sinh khổng lồ là một áp lực vô cùng nặng nề đè nặng lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật.

Sông Sài Gòn chính là mạch sống khởi nguồn và là "mắt xích" giao thương chiến lược đưa Sài Gòn vươn lên trở thành hòn ngọc lừng lẫy của châu Á vào đầu thế kỷ 20

Hiện tại, mỗi ngày vẫn còn khoảng 250 nghìn m3 nước thải chưa được xử lý triệt để trước khi hòa vào dòng sông Sài Gòn. Những tuyến kênh rạch tại các khu vực đô thị cũ, sau nhiều năm gánh chịu áp lực quá tải, đang đòi hỏi những giải pháp căn cơ, quyết liệt và mang tính dài hạn hơn bao giờ hết. Đây không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà còn là trách nhiệm với thế hệ tương lai, là lời giải cho cam kết xây dựng một “Thành phố xanh, thành phố đáng sống”.

Đứng trước ngưỡng cửa của giai đoạn phát triển mới, Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh đã nhanh chóng tham mưu và triển khai kế hoạch hành động toàn diện cho giai đoạn 2026 - 2030. Thành phố đã xác định những chỉ tiêu rất cụ thể và áp lực. Đó là, đến năm 2030, tỷ lệ thu gom nước thải đô thị phải đạt khoảng 80%; và tỷ lệ nước thải đô thị được xử lý đạt quy chuẩn phải đạt từ 40 - 45%.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, một chiến dịch rà soát tổng thể mang tính đồng bộ từ cấp cơ sở đã được kích hoạt. Cụ thể, Sở Xây dựng đã có văn bản gửi UBND các phường, xã, đặc khu, các ban quản lý dự án và Trung tâm Quản lý Giao thông và Hạ tầng kỹ thuật. Tất cả cùng vào cuộc để đánh giá lại hiện trạng hệ thống thoát nước, thúc đẩy đấu nối hộ gia đình, đồng thời nhận diện thẳng thắn các nút thắt trong vận hành nhằm tìm ra xung lực mới cho công tác thu gom.

Xử lý nước thải đô thị là một bài toán tiêu tốn nguồn lực khổng lồ. Để không phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách công, TP. Hồ Chí Minh đang phát huy tư duy năng động, sáng tạo vốn có bằng việc phát lệnh mời gọi đầu tư vào 6 dự án hạ tầng môi trường chiến lược.

Bước đi chiến lược đầu tiên phải kểu đến là Dự án xây dựng hệ thống thu gom nước thải Bình Cơ nhằm kết nối sinh thái với Dự án cải thiện môi trường nước Bình Dương.

Tiếp đó là dự án Nhà máy xử lý nước thải Tham Lương - Bến Cát (Giai đoạn 2) với công suất từ 230.000 - 270.000 m3/ngày đêm, giải tỏa áp lực cho toàn bộ lưu vực phía Bắc; Hệ thống thu gom và xử lý nước thải Bắc Sài Gòn 2 với Quy mô 140.000 - 170.000 m3/ngày đêm; Chuỗi dự án đồng bộ với công suất 132.000 m3/ngày đêm cho mỗi nhà máy, đón đầu tốc độ đô thị hóa phía Nam Sài Gòn; Hệ thống xử lý nước thải Tây Bắc thành phố với quy mô lớn từ 240.000 – 360.000 m3/ngày đêm, điểm tựa cho các đô thị vệ tinh tương lai.

Và cuối cùng là dự án Vệ sinh môi trường TP. Hồ Chí Minh (Giai đoạn 2), đây là công trình trọng điểm có tổng vốn đầu tư 499 triệu USD. Sau những năm tháng gặp rào cản về tiến độ, nhà máy công suất 480.000 m3/ngày đêm cùng tuyến cống bao khổng lồ đường kính 3,2m đang được dồn lực để cán đích vào mốc cuối năm 2026.

Hầu hết các dự án này đều định vị tại các quận, huyện thuộc địa bàn TP. Hồ Chí Minh trước sáp nhập - nơi các dòng kênh rạch đã oằn mình chịu ô nhiễm qua nhiều thập kỷ. Việc khơi thông các dự án này chính là chìa khóa mở ra không gian sống xanh cho hàng triệu người dân.

50 năm trước, thành phố tự hào mang tên Người. Hôm nay, niềm tự hào ấy được cụ thể hóa bằng những hành trình thầm lặng dưới lòng đất, bằng những nhà máy xử lý nước thải hiện đại chuẩn bị mọc lên. Tỷ lệ đóng góp phí dịch vụ thoát nước 30% trên giá nước sạch của người dân hiện nay tuy là bước đầu, nhưng cũng đã phần nào phản ánh sự đồng lòng, chia sẻ trách nhiệm giữa chính quyền và nhân dân.

Hành trình tiến tới mục tiêu năm 2030 chắc chắn còn nhiều thách thức, khối lượng nước thải cần xử lý vẫn là áp lực thường trực trên vai các nhà quản lý. Nhưng với tầm nhìn chiến lược lãnh đạo thành phố và quyết tâm thu hút dòng vốn đầu tư xanh, TP. Hồ Chí Minh sẽ sớm trả lại sự trong lành cho dòng sông Sài Gòn, xứng đáng là viên ngọc bích tỏa sáng bên dòng sông xanh - một thành phố văn minh, hiện đại, nghĩa tình như sinh thời Bác kính yêu hằng mong ước.

Thanh Hà