Số liệu từ Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA) cho thấy, tổng sản lượng cà phê năm 2025 ước đạt khoảng 1,8-2 triệu tấn (tăng 9% so với niên vụ trước). Xuất khẩu cà phê của Việt Nam năm 2025 đạt 1,59 triệu tấn.

Theo các chuyên gia, trong quá trình chế biến cà phê nhân, cứ mỗi tấn sản phẩm lại phát sinh khoảng 0,5–0,6 tấn vỏ cà phê. Ảnh minh họa

Theo các chuyên gia, trong quá trình chế biến cà phê nhân, cứ mỗi tấn sản phẩm lại phát sinh khoảng 0,5–0,6 tấn vỏ cà phê. Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ NN&MT), khoảng 70% - 80% khối lượng vỏ cà phê tại nhiều địa phương chuyên trồng loại cây này chưa được xử lý triệt để, bị đổ thải tự nhiên hoặc đốt lộ thiên, gây ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính. Việc đưa vỏ cà phê trở lại chu trình sản xuất, thay vì thải bỏ, đang được xem là một hướng đi quan trọng để hiện thực hóa mô hình kinh tế tuần hoàn trong ngành cà phê.

Thay vì coi vỏ cà phê là chất thải, nhiều HTX đã chủ động đầu tư công nghệ và quy trình xử lý nhằm “biến phế phẩm thành tài nguyên”. Một trong những giải pháp được áp dụng phổ biến là ủ vỏ cà phê với men vi sinh để sản xuất phân bón hữu cơ. Mô hình này đang được áp dụng hiệu quả tại một số HTX như: HTX Nông trại Sa Mù (Quảng Trị), HTX nông nghiệp dịch vụ công bằng Ea Tu (Đắk Lắk), HTX Thái Việt (Sơn La). Giải pháp giúp xử lý triệt để phụ phẩm, hạn chế phát sinh chất thải ra môi trường và tạo ra nguồn phân bón thân thiện, phục vụ trực tiếp cho sản xuất nông nghiệp.

Thực tế cho thấy, phân hữu cơ từ vỏ cà phê giúp cải thiện độ tơi xốp của đất, tăng khả năng giữ ẩm và bổ sung vi sinh vật có lợi, từ đó nâng cao năng suất cây trồng. Đặc biệt, việc tự chủ nguồn phân bón còn giúp các HTX giảm đáng kể chi phí đầu vào, nâng cao sức cạnh tranh cho các HTX về giá thành sản phẩm cũng như tiếp cận xu hướng sản xuất xanh.

Không dừng lại ở đó, một số HTX còn tiếp tục “nâng cấp” giá trị vỏ cà phê bằng cách nghiên cứu, chế biến thành các sản phẩm tiêu dùng có giá trị kinh tế cao như trà, siro từ vỏ cà phê. Những sản phẩm này được đánh giá cao nhờ nguồn gốc tự nhiên, hàm lượng dinh dưỡng nhất định và phù hợp với xu hướng tiêu dùng xanh, bền vững tại nhiều thị trường trong và ngoài nước.

Tiêu biểu là HTX cà phê Bích Thao (Sơn La) đã tận dụng vỏ quả cà phê để chế biến thành siro vỏ cà phê, có giá trị kinh tế cao gấp nhiều lần so với các sản phẩm cà phê nhân truyền thống. Đại diện HTX cho biết, ở nước ngoài, loại trà này được yêu thích vì có vị ngọt tự nhiên, giàu vitamin, chứa rất ít chất kích thích, có tác dụng tốt cho sức khỏe như làm mát gan, giảm mỡ máu... Được biết, giá bán trong nước của loại trà này cũng đã khoảng 1,4-1,5 triệu đồng. Trong khi nhiều loại cà phê ngon hiện có giá 700.000-800.000 đồng/kg.

Một sản phẩm Trà Cà phê của HTX cà phê Bích Thao (Sơn La)

Việc tận dụng vỏ cà phê mang lại lợi ích kép: vừa giải quyết bài toán môi trường, vừa mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho khu vực kinh tế tập thể. Thay vì phát sinh chi phí xử lý chất thải, các HTX có thể tạo thêm nguồn thu từ chính phụ phẩm của quá trình sản xuất.

Mô hình này đang góp phần giảm lượng chất thải rắn nông nghiệp, hạn chế tình trạng đốt bỏ phụ phẩm gây ô nhiễm không khí và phát thải khí nhà kính. Việc tái sử dụng vỏ cà phê trong chu trình sản xuất giúp hình thành vòng tuần hoàn khép kín, đúng với tinh thần “giảm thiểu – tái sử dụng – tái chế” của kinh tế tuần hoàn.

Với xu hướng sản xuất xanh, và yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế, muốn xuất khẩu cà phê thuận lợi thì vấn đề giảm phát thải nhà kính từ khâu trồng trọt, xử lý chất thải từ vỏ cà phê cần được coi trọng.

Các chuyên gia đánh giá, tận dụng vỏ cà phê là minh chứng rõ nét cho việc áp dụng kinh tế tuần hoàn vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Mô hình này không chỉ phù hợp với định hướng phát triển xanh của Việt Nam mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành cà phê, nhất là trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng siết chặt các tiêu chí về môi trường và phát triển bền vững.