Về với Quốc mẫu Tây Thiên để chiêm bái cõi Phật

Phú Thọ ngày nay được biết đến là vùng đất “núi bọc, sông bao, sơn kỳ, thủy tú”, trong đó dãy Tam Đảo là một trong 3 đỉnh núi thiêng, là “trụ đỡ” về địa lý và tâm linh của người Việt cùng với núi Tản Viên (Hà Nội) và dãy Nghĩa Lĩnh (Phú Thọ). Nằm uy nghi trên sườn núi Thạch Bàn thuộc dãy Tam Đảo (xã Đại Đình), Khu di tích danh thắng Tây Thiên từ lâu đã trở thành biểu tượng của sự hòa quyện giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ Mẫu truyền thống.

Theo nhiều tài liệu sử học, Tây Thiên là nơi phát tích và là cái nôi của Phật giáo Việt Nam. Vào thế kỷ III trước Công nguyên, phái bộ thứ tám của vua A Dục trên hành trình du hóa từ Ấn Độ đã chọn nơi đây để hoằng truyền Phật pháp. Nhiều di tích đền chùa, miếu mạo từ thời Hùng Vương còn được lưu giữ đến ngày nay là minh chứng cho dấu mốc đáng nhớ này, điển hình là thành Nê Lê, chùa Địa Ngục, chùa Tây Thiên Phù Nghì cùng nhiều ngôi chùa được xây dựng về sau này như chùa Đồng Cổ, chùa Thượng, chùa Thiên Ân (Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên hiện nay).

Khu di tích danh thắng Tây Thiên nhìn từ trên cao.

Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, trong đó có việc phụng thờ Quốc mẫu Tây Thiên, là một trong ba tín ngưỡng cổ nhất vùng Bắc Bộ, cùng với tín ngưỡng thờ Hùng Vương và tín ngưỡng thờ Tản Viên Sơn thánh. Tỉnh Vĩnh Phúc trước kia, nay là tỉnh Phú Thọ là nơi duy nhất có tín ngưỡng thờ Mẫu Tây Thiên, với hơn 50 đền thờ Quốc mẫu Lăng Thị Tiêu, tập trung chủ yếu ở khu vực xã Đại Đình. Năm 2020, tín ngưỡng thờ Mẫu Tây Thiên đã được ghi vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và được coi là biểu tượng văn hóa của tỉnh.

Theo ngọc phả thời Hùng Vương, khi Hùng Vương thứ 7 tới Tây Thiên để thỉnh Phật đã gặp gỡ và kết duyên cùng thiếu nữ Lăng Thị Tiêu, người trang Đông Lộ (xã Đại Đình). Hoàng phi Lăng Thị Tiêu đã cùng vua mở mang bờ cõi, dạy dân trồng lúa, xây dựng đất nước thái bình thịnh trị. Với những công lao đó, Hoàng phi được sắc phong là Quốc mẫu Tây Thiên và được thờ tự chính tại đền Thượng trên đỉnh núi Thạch Bàn. Bà còn được suy tôn là Tam Đảo sơn trụ Quốc mẫu tối linh Đại vương, Đệ nhất thượng đẳng Phúc thần (vị thần tối cao bảo trợ cho dãy Tam Đảo), là hiện thân của Mẫu Thượng ngàn – một trong tứ vị Thánh mẫu linh thiêng được người Việt phụng thờ.

Quốc mẫu Tây Thiên Lăng Thị Tiêu.

Tri ân công lao của Quốc mẫu Tây Thiên, vào ngày 15 tháng 2 âm lịch hằng năm, Lễ hội Tây Thiên được tổ chức tại đền Thượng, đền Mẫu Sinh, đền Mẫu Hóa, đền Ngò, đền Thỏng và đền Cả (đền Trình). Lễ hội chính thức được bắt đầu với nghi thức dâng hương, đánh trống, trò chơi dân gian hấp dẫn như liên hoan hát chầu văn gắn với thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tây Thiên; thi đấu vật dân tộc, kéo co, cờ tướng, nhảy bao bố; hội thi làm bánh chưng, bánh gio, bánh giày, thổi cơm; tái hiện các phong tục tập quán của đồng bào dân tộc Sán Dìu, hát soọng cô… Ngày 17 tháng 2 là phần lễ tạ.

Một mùa Xuân mới lại về với đất trời, với con người, cũng là lúc lòng người lắng lại, muốn quay trở về với nguồn cội, đó cũng là lúc tiếng trống khai hội Tây Thiên Xuân Bính Ngọ 2026 chuẩn bị vang lên. Hãy một lần tìm về, hòa vào dòng người trảy hội Tây Thiên, xem rước kiệu Quốc mẫu và hoạt cảnh mô tả lại truyền thuyết về Quốc mẫu Tây Thiên đánh đuổi giặc ngoại xâm thống nhất non sông… Hãy một lần “Đến với Phật, về với Mẫu” để cảm nhận đức từ bi của Phật và lòng quảng đại của Mẫu, sự bao dung, che chở, phổ độ nhân gian, để cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, người dân vui hưởng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.