Sắc màu văn hóa Chăm trong kỷ nguyên mới

Nền văn hóa Chăm với hệ thống đền tháp trầm mặc, nghệ thuật kiến trúc điêu khắc đạt đến độ tinh xảo, những lễ hội dân gian huyền ảo cùng hệ thống thư tịch cổ và các làng nghề thủ công truyền thống nghìn năm tuổi… không chỉ là tài sản vô giá của cộng đồng người Chăm, mà từ lâu đã là một thành tố hữu cơ, không thể tách rời của khối đại đoàn kết và bản sắc văn hóa Việt Nam.

Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI - năm 2026 là sự kiện mang tầm quốc gia, quy tụ tinh hoa văn hóa của cộng đồng người Chăm từ khắp các tỉnh thành trong cả nước

Tuy nhiên, làm thế nào để bảo tồn nguyên vẹn tính lưỡng hợp giữa tính thiêng tâm linh và giá trị kinh tế của di sản? Làm sao để những làng nghề như gốm Bàu Trúc hay dệt Mỹ Nghiệp vừa giữ được mạch nguồn của tổ tiên, vừa không bị cuốn trôi bởi cơn lốc thị trường?...

Câu trả lời phần nào sẽ được hé mở qua Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI và trọng tâm là Hội thảo khoa học cấp quốc gia sẽ diễn ra từ 26 -28/6/2026 tại Khánh Hòa.

Theo cuộc họp rà soát toàn diện công tác chuẩn bị cho Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI - năm 2026, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Long Biên xác định, đây là sự kiện mang tầm quốc gia, quy tụ tinh hoa văn hóa của cộng đồng người Chăm từ khắp các tỉnh thành trong cả nước.

Qua báo cáo từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa cho thấy, tính đến chiều 23/6/2026, guồng quay chuẩn bị đã đi vào chặng nước rút với độ hoàn thiện cực cao. Toàn bộ công tác hậu cần, lễ tân, sơ đồ điều phối phương tiện và đón tiếp các đoàn nghệ nhân, đại biểu đã hoàn tất.

Tại khu vực trung tâm - Quảng trường 16/4, các hạng mục thính thị, mỹ thuật của sân khấu chính phục vụ đêm khai mạc đã hoàn thành trên 80% khối lượng. Tương tự, khu trưng bày, không gian quảng bá văn hóa, du lịch và các sản phẩm đặc trưng của địa phương cũng đã đạt trên 80% tiến độ thiết kế. Đặc biệt, công tác thẩm định nghệ thuật cho các chương trình truyền hình trực tiếp lễ khai mạc và bế mạc đã được Hội đồng Nghệ thuật tỉnh thực hiện nghiêm túc.

Các chương trình nghệ thuật phải đi sâu vào cốt lõi của văn hóa Chăm - từ tiếng trống Paranưng trầm hùng, tiếng kèn Saranai réo rắt đến những điệu múa Shiva cổ xưa, mang lại một không gian trải nghiệm tâm linh và thẩm mỹ chân thực nhất cho công chúng.

Việc phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh quá khứ, mà phải trở thành một động lực nội sinh mạnh mẽ, phục vụ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đưa du lịch văn hóa trở thành mũi nhọn xanh.

Trong khuôn khổ ngày hội, sự kiện được đặc biệt quan tâm là Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới”.

Hội thảo sẽ chính thức diễn ra vào ngày 27-6 tại Hoàn Mỹ Resort (phường Đông Hải). Đây sẽ là diễn đàn quy tụ khoảng 250 đến 300 đại biểu, trong đó có gần 100 nhà khoa học, giáo sư, tiến sĩ và chuyên gia hàng đầu.

Sản phẩm từ Làng gốm Bàu Trúc nổi tiếng trong văn hóa dân tộc Chăm

Chia sẻ về tầm vóc của hội thảo, ông Lê Văn Hoa - Phó Giám đốc Sở VH-TT-DL tỉnh Khánh Hòa thẳng thắn nhìn nhận, di sản Chăm là nguồn lực đặc biệt quan trọng để phát triển các mô hình du lịch bền vững. Dù thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã dành nhiều nguồn lực cho các dự án trùng tu, tôn tạo hệ thống tháp Chăm, phục dựng các lễ hội lớn như Katê, Ramưwan, nhưng thực tế cho thấy tiềm năng này vẫn chưa được khai thác xứng tầm.

Chuỗi cung ứng sản phẩm du lịch dựa trên yếu tố Chăm hiện nay còn đơn điệu, có dấu hiệu thương mại hóa bề nổi và thiếu chiều sâu văn hóa. Sự liên kết giữa các địa phương cùng sở hữu hành lang di sản Chăm còn lỏng lẻo, khiến các tuyến du lịch bị chia cắt, chưa tạo được sức mạnh cộng hưởng. Đáng ngại hơn, vai trò chủ thể của cộng đồng người Chăm tại các làng nghề, vùng di sản đôi khi bị đặt bên lề, khiến lợi ích kinh tế từ du lịch chưa được tái đầu tư hiệu quả cho chính người dân – người đang nắm giữ hồn cốt di sản.

Để giải quyết căn cơ, các tham luận gửi về hội thảo lần này đã đưa ra nhiều giải pháp đột phá, thích ứng với xu thế của “kỷ nguyên mới”. Trong đó, nổi bậc là Chuyển đổi số và Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn di sản.

Cu thể, công nghệ số hóa 3D các công trình kiến trúc đền tháp, xây dựng hệ thống bảo tàng ảo, dữ liệu hóa hệ thống thư tịch cổ bằng tiếng Chăm không chỉ giúp lưu trữ vĩnh viễn tài nguyên di sản trước nguy cơ tàn phá của thời gian, mà còn mở ra những phương thức tiếp cận du lịch hoàn toàn mới.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ, con người và môi trường sinh sống mới là gốc rễ của văn hóa. Theo đó, mô hình phát triển du lịch sinh thái cộng đồng dựa trên nền tảng văn hóa Chăm phải đảm bảo nguyên tắc cộng đồng Chăm là chủ thể quản lý, là người thuyết minh và là đối tượng thụ hưởng trực tiếp từ dòng lợi ích kinh tế. Việc phát triển các sản phẩm đặc trưng từ các làng nghề thủ công cần áp dụng các tiêu chuẩn của kinh tế tuần hoàn, sử dụng nguyên liệu tự nhiên bản địa, quy trình sản xuất sạch, thân thiện với môi trường, vừa bảo tồn nghề truyền thống vừa bảo vệ cảnh quan làng quê.

Thổ cẩm dệt truyền thống Mỹ Nghiệp nổi tiếng chất lượng và thân thiện môi trường. Tuy nhiên, chủ yếu phục vụ khách du lịch, chưa thể cạnh tranh trên thị trường

Kết luận tại cuộc họp rà soát, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Long Biên nhấn mạnh yêu cầu, phải đảo đảm tuyệt đối an ninh trật tự, kiểm soát nghiêm ngặt vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường cảnh quan đô thị và nông thôn; chủ động phòng chống dịch bệnh. Đồng thời, phát động toàn dân tăng cường cổ động trực quan, vệ sinh môi trường để chào đón ngày hội.

Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI năm 2026 không chỉ là một ngày vui hội tụ, một bức tranh sắc màu văn hóa, mà hơn thế nữa, đây là cơ hội lớn để nhìn nhận lại một cách khoa học và thực tiễn vị thế của văn hóa Chăm trong dòng chảy phát triển đương đại. Sự chuẩn bị chu đáo của tỉnh Khánh Hòa, sự đồng hành của giới khoa học và các doanh nghiệp lữ hành hứa hẹn di sản văn hóa Chăm sẽ rực rỡ trong lòng một xã hội hiện đại, xanh và bền vững.

Xuân Mùi