Lực lượng chức năng địa phương và các hộ dân đang chạy đua với tốc độ phân hủy để giảm thiểu tác động đến môi trường nước hồ Trị An.

Theo kết quả kiểm tra nhanh của Trung tâm Kỹ thuật tài nguyên và môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đồng Nai), các mẫu nước tại khu vực lồng bè có cá chết nhiều, vùng cửa sông và dòng chảy từ hồ đổ vào đều cho thấy hiện tượng đáng báo động là nước đục, đầy cặn bẩn, độ pH, nhiệt độ và đặc biệt là hàm lượng oxy hòa tan (DO) - “nguồn sống” cốt lõi của thủy sinh đều tụt sâu dưới ngưỡng tiêu chuẩn.

Đây được cho là hệ quả của hiện tượng sốc môi trường cấp tính do thời tiết chuyển mùa. Cụ thể, sau nhiều tháng mùa khô nắng nóng gay gắt, các loại chất thải hữu cơ từ sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh trên lưu vực bị tích tụ, đóng bánh lại trên mặt đất và hệ thống kênh rạch ven bờ. Khi cơn mưa lớn đổ xuống đã quét sạch toàn bộ lượng chất thải đậm đặc này xả thẳng xuống lòng hồ.

Điều không may là, vùng nuôi cá bè tại khu phố 1 lại có đặc điểm dòng nước lưu thông rất chậm. Chất hữu cơ từ bờ tràn xuống gặp dòng nước tù, bắt đầu quá trình phân hủy hiếu khí và ngốn sạch lượng oxy hòa tan vốn đã ít ỏi. Cộng hưởng với đó, việc thiếu hụt oxy khiến các khí độc tích tụ dưới đáy lồng bị kích động, tạo thành một “cái bẫy ngạt” vô hình khiến hàng trăm tấn cá chết tức tưởi chỉ trong vài mươi tiếng đồng hồ.

Sự cố tại phường Trị An lần này hoàn toàn không phải là một hiện tượng lạ lẫm. Nó giống như một “điệp khúc định kỳ” đầy nghiệt ngã mà năm nào người nuôi cá lồng bè cũng phải đối mặt khi thời tiết chuyển mùa từ nắng sang mưa.

Trước đây, tại khu vực sông La Ngà cũng từng ghi nhận đỉnh điểm gần 1.000 tấn cá chết trắng chỉ sau một đêm. Nguyên nhân cốt lõi vẫn là mưa lớn cuốn bùn đáy và chất thải hữu cơ từ thượng nguồn về, làm đảo lộn hoàn toàn cấu trúc nguồn nước.

Và cũng vào thời điểm cuối tháng 5/2025, trên sông Đồng Nai, các đợt mưa giông đầu mùa cũng đã kích hoạt hiện tượng thiếu oxy nghiêm trọng, quét sạch hàng loạt bè cá rô phi, cá trê, cá lăng dọc tuyến sông.

Từ các sự cố trên đã đã phần nào cho thấy, thời tiết cực đoan là ngòi nổ, nhưng áp lực từ mật độ nuôi thả và công tác kiểm soát nguồn thải ven bờ chính là chất xúc tác khiến thiệt hại trở nên nặng nề hơn.

Theo đó, sự cố hơn 250 tấn cá chết tại Trị An một lần nữa đặt ra bài toán hóc búa về quản trị môi trường và phát triển sinh kế bền vững. Để không còn phải chứng kiến những giọt nước mắt trắng tay của người nông dân mỗi đầu mùa mưa, các giải pháp không thể dừng lại ở việc “mất bò mới lo làm chuồng”.

Cụ thể, theo khuyến cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đồng Nai, người dân cần chủ động trang bị và vận hành tối đa các thiết bị tạo oxy như máy quạt nước, máy sục khí, máy bơm phun mưa. Thời điểm quan trọng nhất là từ nửa đêm đến sáng sớm - lúc hàm lượng oxy tự nhiên xuống thấp nhất. Đồng thời, việc san thưa mật độ, khẩn trương thu hoạch cá đạt kích cỡ và dừng thả nuôi mới trong giai đoạn thời tiết bất lợi là bắt buộc để giảm tải cho dòng sông.

Phần lớn lượng cá chết đều đạt kích cỡ thương phẩm nên thiệt hại của người dân là rất lớn.

Còn về lâu dài, giải pháp mang tính gốc rễ đang được chính quyền quyết liệt triển khai là Dự án sắp xếp lại vùng nuôi cá lồng bè, di dời và giải tỏa lồng bè dôi dư trên hồ Trị An. Sức tải của tự nhiên có hạn, việc giảm mật độ lồng bè tự phát là con đường duy nhất để bảo vệ chất lượng nước cốt lõi của lòng hồ.

Cùng đó, việc dịch chuyển từ mô hình nuôi truyền thống sang công nghệ cao, thân thiện với môi trường và tích hợp hệ thống cảnh báo sớm thông số nước theo thời gian thực sẽ là chiếc “áo giáp” giúp người dân làm chủ vận mệnh của chính mình trước những biến động khó lường của thời tiết.

Nguyễn Hải - Tiến Trung