Liên hoan cồng chiêng Đắk Lắk 2025: Khi di sản văn hóa gắn với bảo vệ môi trường sinh thái

Từ từ ngày 19 đến 21/12, với sự tham gia của hơn 800 nghệ nhân, diễn viên dân gian đến từ các đại phương trong tỉnh, liên hoan đã tái hiện sinh động đời sống văn hóa tinh thần của các dân tộc bản địa như Ê Đê, M’nông, Gia Rai… Những thanh âm cồng chiêng, tiếng trống, tiếng đàn đá, đàn T’rưng vang lên không chỉ là biểu hiện nghệ thuật, mà còn là tiếng nói của rừng, của đất, của nước - những yếu tố môi trường gắn liền với đời sống cộng đồng cư dân Tây Nguyên.

Các nghệ nhân một đội chiêng tham gia Liên hoan Văn hóa cồng chiêng và nhạc truyền thống tại tỉnh Đắk Lắk

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại không thể tách rời khỏi môi trường sinh thái truyền thống. Từ nguyên liệu làm nhạc cụ, địa điểm tổ chức lễ hội, cho đến tín ngưỡng đa thần của cư dân bản địa, tất cả đều phản ánh sự hài hòa giữa con người và tự nhiên. Chính vì vậy, việc bảo tồn di sản cồng chiêng cũng đồng nghĩa với việc gìn giữ rừng, nguồn nước và không gian sống của cộng đồng.

Liên hoan năm nay được tổ chức trong bối cảnh Đắk Lắk đang đối mặt với nhiều thách thức về môi trường như biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên rừng và áp lực đô thị hóa. Trong dòng chảy đó, sự trở lại của các lễ hội truyền thống mang ý nghĩa nhắc nhở về trách nhiệm bảo vệ môi trường sống – nơi khởi nguồn và nuôi dưỡng các giá trị văn hóa bản địa.

Điểm nhấn của liên hoan là các chương trình trình diễn cồng chiêng, tái hiện nghi lễ dân gian gắn với chu kỳ sản xuất nông nghiệp truyền thống như lễ mừng lúa mới, lễ cúng bến nước, lễ cầu mưa. Đây đều là những nghi lễ thể hiện triết lý sống tôn trọng tự nhiên, biết ơn đất trời và đề cao sự cân bằng sinh thái – những giá trị đang có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh môi trường toàn cầu biến đổi nhanh chóng.

Không chỉ dừng lại ở biểu diễn, liên hoan còn tạo không gian giao lưu, truyền dạy giữa các nghệ nhân cao tuổi và thế hệ trẻ. Nhiều nghệ nhân chia sẻ rằng, để tiếng cồng chiêng còn vang mãi, cần song hành giữa việc truyền nghề và bảo vệ môi trường sinh sống của buôn làng. Khi rừng mất đi, khi nguồn nước cạn kiệt, không gian lễ hội truyền thống cũng dần bị thu hẹp, kéo theo nguy cơ mai một di sản.

Ban tổ chức cho biết, việc duy trì liên hoan định kỳ không chỉ nhằm tôn vinh giá trị văn hóa truyền thống mà còn hướng tới mục tiêu phát triển du lịch văn hóa gắn với bảo vệ môi trường. Những hoạt động văn hóa cộng đồng, nếu được tổ chức hài hòa, có thể trở thành động lực để người dân địa phương tham gia giữ gìn cảnh quan, bảo vệ tài nguyên và phát triển sinh kế bền vững.

Từ góc độ môi trường, liên hoan văn hóa cồng chiêng và nhạc cụ truyền thống còn là lời nhắc về vai trò của cộng đồng bản địa trong bảo tồn đa dạng sinh học. Chính những tri thức dân gian, những tập quán sinh hoạt truyền thống đã góp phần duy trì sự cân bằng giữa con người và thiên nhiên suốt hàng trăm năm. Việc tôn vinh nghệ nhân cũng là cách ghi nhận những “người gác rừng văn hóa” thầm lặng nơi đại ngàn.

Liên hoan Văn hóa Cồng chiêng và Nhạc cụ truyền thống các dân tộc tỉnh Đắk Lắk năm 2025 vì thế không chỉ là ngày hội của âm thanh và sắc màu, mà còn là thông điệp về bảo vệ môi trường, giữ gìn không gian văn hóa sinh thái – nền tảng cho sự phát triển bền vững của vùng đất Tây Nguyên hôm nay và mai sau.